Jej podziemną częścią zajęli się archeolodzy. Co z kolei podzieliło mieszkańców - jedni obawiają się opóźnienia w oddaniu ulicy do użytku, inni cieszą się z odkrycia największego skarbu Gorzowa.
Rzeczywiście można to nazwać skarbem, tuż obok katedry i innych zabytków oczywiście - mówi dowodzący działaniami archeologów Stanisław Sinkowski.
Brama Santocka składała się z trzech elementów. Podczas trwających prac udało się odkryć jej solidne fundamenty, składające się z głazów szerokich na kilka metrów. Jeśli chodzi o jej pierwotną strukturę i kształt - miała bardzo rozbudowaną formę. Była elementem obronnym, bo od strony wschodniej Landsberczanie [Landsberg an der Warthe - nazwa niemiecka Gorzowa. Przyp. Red.] obawiali się ataku.
Nawet jest znany taki epizod, kiedy do Gorzowa wypuścili się wojowie z Santoka, to było w XV wieku. Chcieli od środka przejąć miasto. Ukryli się w wozie ze słoniną, ale wykryto ich przestępstwo i zapewne potraktowano ich odpowiednio. Były więc zakusy, by zdobyć miasto. - tłumaczy Stanisław Sinkowski.
Szturm siłą na miasto miała uniemożliwić właśnie Brama Santocka. Ona się składa z trzech elementów - potężne przedbramie, potężny fundament. Żeby dostać się do bramy zasadniczej, trzeba było wejść w to "gardło" a tam stawało się łatwym łupem tych, którzy strzegli miasta. No i trzeci zasadniczy element, najbardziej okazały to była ta właściwa brama - dodaje szef prac archeologicznych.
Przy okazji archeologom udało się wykryć fosę okalającą ówczesne granice miasta. Naukowcy zakładają, że to właśnie fosa na podstawie dokumentu lokacyjnego dla miasta z 1257 roku, w którym zapisano, że miasto ma być otoczone palisadą, rowem, albo fosą, co miało być prowizorycznym, ale dodatkowym zabezpieczeniem.
Archeolodzy nie przesądzają, że fosa i pozostałości bramy to jedyne odkrycia w tej okolicy Gorzowa. Zgodnie z "prawem archeologicznym" ostatnie wbicie łopaty może zawsze przynieść wiele niespodzianek - podsumowuje z uśmiechem Stanisław Sinkowski.
W gorzowskim Urzędzie trwają teraz rozmowy na temat tego jak upamiętnić wyjątkowy zabytek. Jedna z koncepcji mówi o stworzeniu przeszklenia na powierzchni chodnika i podświetlenia fundamentów bramy. Druga o jej zasypaniu i postawieniu tablicy informacyjnej, a jeszcze inna o wyznaczeniu zarysu bramy na powierzchni jezdni i chodnika.
Trwającym tuż przy Urzędzie Miasta na Sikorskiego wykopaliskom przyglądają się mieszkańcy. Niech już nie grzebią, niech zostawią tak jak jest! A dlaczego? Niech grzebią, może coś ciekawego jeszcze znajdą - spierają się dwie mieszkanki przy ogrodzeniu. Grzebać dalej i szukać! W końcu to nasza kultura i zabytki. No jak to tak po prostu zasypać?!? - podsumowuje przechodzący obok mieszkaniec Gorzowa.