Strona ukraińska po latach starań dała zielone światło do przeprowadzenia ekshumacji i identyfikacji ofiar rzezi wołyńskiej. Według szacunków w 1943 i 1944 roku na Wołyniu zginęło nawet 120 tysięcy osób, głównie mieszkających tam Polaków. Za zbrodnią stali ukraińscy nacjonaliści, wspierani przez miejscową ludność.
Pierwszym miejscem, w którym prowadzone będą prace, są Puźniki w obwodzie tarnopolskim. Ekipa będzie się składać z około 20 osób, wśród których będą zarówno Polacy, jak i Ukraińcy.
Po mechanicznym zdjęciu pierwszej warstwy ziemi w miejscu, gdzie wykryto ludzkie szczątki, w ruch pójdą łopaty i szpachelki. Poszczególne wydobyte szkielety będą na miejscu badane przez antropologów. Chodzi o ustalenie wieku, płci, a także przyczyny śmierci - trzeba m.in. ustalić, czy doszło do niej w "gwałtowny sposób". Będą też pobierane próbki DNA do badań porównawczych.
Zgodnie z planem prace ekshumacyjne mają trwać mniej więcej miesiąc.
Jedziemy do przodu. Pod koniec kwietnia jest planowana pierwsza praca ekshumacyjna w Puźnikach w obwodzie tarnopolskim. W następnych dniach odbędzie się kolejne posiedzenie komisji, gdzie mamy nadzieje pójdziemy do przodu w sprawie tych zezwoleń - powiedział w Porannej rozmowie w RMF FM ambasador Ukrainy w Polsce Wasyl Bodnar.
Ambasador potwierdził, że w planach są kolejne miejsca, gdzie będą prowadzone prace i zapewnił, że komisja działa sprawnie w ramach otrzymania zezwoleń. Nie wskazał jednak na konkretny termin. Mówił, że stanie się to w "najbliższych dniach".
Wasyl Bondar mówił, że chciałby, żeby kwestia ekshumacji szła automatycznie, a nie politycznie, a instytucje ze sobą współpracowały. Zapewnił, że będą pracować nad tym, by nie było w tej sprawie hamulcowych, którzy mogliby opóźniać wykonywanie prac.
Między Warszawą i Kijowem od wiosny 2017 r. trwał spór w sprawie zakazu poszukiwań i ekshumacji szczątków polskich ofiar wojen i konfliktów na terytorium Ukrainy, wprowadzonego przez ukraiński IPN. Zakaz został wydany po zdemontowaniu pomnika UPA w Hruszowicach w kwietniu 2017 r.
Decyzja o zniesieniu obowiązującego od 2017 r. moratorium na poszukiwania i ekshumacje szczątków polskich ofiar zbrodni wołyńskiej została ogłoszona pod koniec listopada 2024 r. podczas wspólnej konferencji prasowej ministrów spraw zagranicznych Polski i Ukrainy Radosława Sikorskiego i Andrija Sybihy.
Przełom w sprawie ekshumacji ofiar rzezi wołyńskiej ogłosił 13 stycznia premier Donald Tusk. "Jest decyzja o pierwszych ekshumacjach polskich ofiar UPA. Dziękuję ministrom kultury Polski i Ukrainy za dobrą współpracę. Czekamy na kolejne decyzje" - napisał wówczas szef polskiego rządu na platformie X.