Ich nazwa pochodzi od słowa krołsić, czyli zdobić. Poprawna nazwa regionalna to: krołsonki.
Dawniej były wykonywane z jajek ugotowanych na twardo, dziś najczęściej z wydmuszek. Najpierw barwi się skorupki. Kiedyś do barwienia używało się naturalnych produktów. Jasno lub ciemnobrązowy kolor uzyskiwano poprzez gotowanie jajek w wywarze z suchych łusek cebuli, czerwony otrzymywano z buraków ćwikłowych, czarny z kory dębu, a zielony z pędów oziminy. Na początku XX wieku zaczęto używać barwników do tkanin.
Jajko o pięknym kolorze jest pokrywane misternym wzorem za pomocą nożyka rytowniczego.
To są wzory nie do podrobienia i nie do powtórzenia. Każde jajko jest inne. Kiedyś na jarmarku miałam prawie 500 kroszonek - to był mój rekord życiowy. Przyszedł pewien pan i mówi: to jest wszystko takie samo. Powiedziałam mu, że jeśli znajdzie w koszyku dwie takie same kroszonki, to dam mu je za darmo. Szukał i szukał i w końcu stwierdził, że mam rację. Można zrobić podobne kroszonki, ale nigdy nie będą identyczne - opowiada Małgorzata Mateja z miejscowości Staniszcze Małe.
Twórczyni z opolskiego oddziału Stowarzyszenia Twórców Ludowych sama od lat tworzy kroszonki i podobnymi wzorami zdobi porcelanę. To jest charakterystyczny dla naszego regionu wzór opolski, czyli motywy kwiatowe i roślinne - mówi pani Małgorzata.
Na kroszonkach pojawiają się także świąteczne akcenty: elementy religijne, zajączki, kurczaki czy baranek wielkanocny z proporcem. Część twórców wydrapuje też wzory geometryczne.
Kroszonki wkładano do koszyków wielkanocnych. Zdobione jajka były wręczane kawalerom, którzy w Poniedziałek Wielkanocny przychodzili oblać panny wodą. Najbardziej pożądane dla chłopaka było jajko czerwone - symbolizujące życie, miłość i płodność. Inni dostawali jajka neutralne w kolorze zielonym czy niebieskim. Osobom powszechnie szanowanym wręczano jajka czarne.
Zdobienie jaj wielkanocnych metodą batikową to tak zwane pisanie pisanek. Polega na pokrywaniu białej wydmuszki woskiem. Dopiero potem ląduje ona w barwniku, który barwi powierzchnię bez wosku.
Technika ta jest stosowana w takich miejscowościach jak Tułowice, Skarbiszowice, Niemodlin, Sady, Grodziec, Korfantów, Przydroże i Puszyn.
Do pisania używany jest wosk pszczeli i szpilka albo cieniutka rureczka tzw. kiska, która zostawia na wydmuszce cienką woskową linię.
Kiskę można zrobić np. z wkładu z długopisu. Wyciąga się z wkładu tę metalową kuleczkę, która umożliwia zwykłe pisanie i nabiera się gorący, płynny wosk. Kiska służy do zdobienia jajek np. wzorami geometrycznymi, umożliwia robienie długich kresek. Z kolei główką szpilki zanurzoną w wosku robi się kropki, łezki - to jest już kwestia pomysłu danej twórczyni. Po wystygnięciu wosku ciepłą szmatką wyciera się go delikatnie i ten wzór już na jajku zostaje. Następnie zanurza się w jajka w barwniku - opowiada Małgorzata Mateja.