Święta Barbara została patronką górników już w XVII wieku, a obchody jej święta do dziś są istotnym elementem kultury Śląska. Oprócz mszy świętej, rozpoczynającej ten dzień, w większości śląskich miast organizowane są występy zespołów ludowych oraz koncerty górniczej orkiestry dętej. Od trzydziestu czterech lat, zawsze o godzinie dziewiątej, jestem na mszy świętej w Ornontowicach, miejscowości obok Gliwic, gdzie znajduje się kopalnia węgla kamiennego Budryk. Miałem okazję wybudować ten gmach i jest to ostatnia wybudowana kopalnia w Polsce - mówi Jerzy Markowski w rozmowie z Piotrem Salakiem.
Oficjalny strój górników przywdziewany jest nie tylko w dniu Barbórki, ale także w czasie innych specjalnych okazji, np. obchodów świąt narodowych. Składa się z czarnego munduru, guzików wykonanych z żółtego metalu (tzw: knefli), honorowej szpady górniczej oraz charakterystycznego pióropusza, którego kolor zależy od piastowanego stanowiska. Czarny pióropusz jest dla pracowników fizycznych. Biały to technicy, inżynierowie i dyrektorzy. Zielony to natomiast generalny dyrektor górniczy. A ja mam tytuł, który nadaje premier, ponieważ byłem sekretarzem stanu w Ministerstwie Przemysłu. To jest generalny dyrektor górnictwa, czyli zielony pióropusz - mówi Jerzy Markowski.
Po mszy następuje moment, gdy jubilaci zasiadają wspólnie do stołu, zastawionego tradycyjnymi śląskimi daniami obiadowymi. Niezmiennie jest to rosół, na drugie danie kluski śląskie, modra kapusta i rolada, a na deser ciasto, czyli kołocz śląski. Wśród górniczej wspólnoty znajdują się zarówno weterani, którzy wspominają dawne czasy na kopalni, ale i młodzi, mogący dzięki takim spotkaniom zasięgnąć wiedzy doświadczonych osób. Młodzi ludzie nie łakną informacji medialnych, ale takich z pierwszej ręki. Dlatego miło nam, że pytają o to, jak to było kiedyś, co żeśmy zrobili i czemu tak zrobiliśmy - wspomina Jerzy Markowski.
Chociaż święto górników zostało częściowo zapomniane w kontekście ogólnopolskim, to dla śląskich górników z roku na rok jest tak samo istotne i obowiązkowe. Przede wszystkim oznacza dzień wolny od pracy dla pracowników kopalni, ale także jest okazją do integracji i zaprezentowania się w oficjalnym stroju z pióropuszem. To okazja, by przypomnieć o ważnych wydarzeniach z pracy pod ziemią, nie zawsze przyjaznych. Dzieląc proporcjonalnie czas rozmów na takim spotkaniu, to zaczynamy zawsze od rodzin, potem 80 proc. rozmowy jest na temat węgla, a to, co pozostało, to rozmowy na temat sportu - mówi Jerzy Markowski.
Ciemną stroną pracy pod ziemią są wypadki, które zdarzają się od czasu do czasu i które wprowadzają smutek i żałobę w środowisku górniczym. Były dyrektor kopalni Budryk wspomina, że w tym roku pod ziemią życie straciło czterech górników. Są zdarzenia, przez które człowiek nie ma ochoty się bawić, tragedie, katastrofy, ludzie giną. Przez lata mojej pracy górniczej, a pod ziemią pracowałem 29 lat, z tego 14 lat byłem ratownikiem górniczym, to zawsze przy okazji Barbórki zdarzyło się coś katastrofalnego - wspomina Jerzy Markowski.
Chociaż dzień Świętej Barbary jest szczególnie kojarzony z kulturą Górnego Śląska, należy pamiętać, że w trakcie Barbórki nie należy mówić tylko o śląskich górnikach węgla kamiennego, ale także o pozostałych gałęziach przemysłu wydobycia paliw kopalnych. Rzadko zdajemy sobie sprawę z tego, że to jest święto górników, którzy wydobywają również węgiel brunatny, rudy miedzi, nafty, gaz, rudy żelaza, kamieniołomy i wszelkiego rodzaju materiały budowlane, nawet produkcja wód mineralnych, to też górnictwo - mówi Jerzy Markowski.
W tegoroczne święto górników warto poświęcić chwilę i okazać szacunek tym, którzy codziennie narażają życie pod ziemią i których praca jest jedną z najbardziej niedostrzeganych. Barbórka to idealna okazja, by poszerzyć swoją wiedzę i świadomość na temat górnictwa. My ten węgiel wydobywamy nie dlatego, że lubimy to robić, ale dlatego, że jest potrzebny gospodarce. I dopóki będzie potrzebny, będziemy to robić. Tym, co pracują na dole życzę tylu zjazdów, ilu wyjazdów - mówi Jerzy Markowski, były dyrektor kopalni Budryk na antenie internetowego Radia RMF24.
Opracowanie: Wiktoria Krzyżak