RMF24 RMF FM RMF MAXX RMF CLASSIC RMF ON
RMF24

„Nie zwalniała tempa do końca”. Ostatnie pożegnanie Wandy Traczyk-Stawskiej

Opracowanie: Publikacja: Poniedziałek, 31 sierpnia 2026 (14:51)

"Kochała ją Warszawa i Polska, kochały ją tłumy - dodawała odwagi, nie zwalniała tempa do końca życia” - tak metropolita warszawski abp Adrian Galbas wspominał w czasie uroczystości pogrzebowych Wandę Traczyk-Stawską - uczestniczkę Powstania Warszawskiego, nauczycielkę i Honorową Obywatelkę Warszawy. Wanda Traczyk-Stawska zmarła 18 sierpnia w wieku 99 lat.

Chcesz widzieć więcej artykułów od RMF24? dodaj w Google
„Nie zwalniała tempa do końca”. Ostatnie pożegnanie Wandy Traczyk-Stawskiej
Urna z prochami Wandy Traczyk-Stawskiej (fot. Leszek Szymański) /PAP

Osobiście panią Wandę spotkałem tylko raz, podczas ubiegłorocznych obchodów rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego, na tak dla niej ważnym Cmentarzu Powstańców Warszawskich, gdzie miała wtedy swoje płomienne - mimo słabego już głosu - przemówienie - wspominał metropolita warszawski abp Adrian Galbas. W tym roku już jej nie było, przemawiała równie płomiennie, ale z nagrania - powiedział w homilii w czasie mszy pogrzebowej w warszawskim kościele św. Krzyża na Krakowskim Przedmieściu. 

Tę wspaniałą kobietę: żołnierza Powstania Warszawskiego (...), sanitariuszkę, strzelca i łączniczkę, jeńca niemieckiego obozu, a potem psychologa, opiekuna ludzi zgnębionych, zwłaszcza ludzi z niepełnosprawnościami, opiekuna zmarłych, zwłaszcza na cmentarzu na Woli, aktywistkę, autorytet moralny - tę osobę kochała nie tylko najbliższa rodzina - zwrócił uwagę hierarcha. Kochała ją Warszawa i Polska, kochały ją tłumy - dodawała odwagi, nie zwalniała tempa do końca życia - dodał. 

Trzaskowski: Wstawiała się za tymi, którzy byli atakowani

Uczyła, a nigdy nie pouczała - tak Wandę Traczyk-Stawską wspominał prezydent Warszawy Rafał Trzaskowski. Dla Pani Wandy najważniejsza była służba. Służba dla swoich kolegów i koleżanek, służba dla nas wszystkich, służba naszemu miastu, naszej ojczyźnie - zaznaczył.

Wstawiała się właściwie w każdej słusznej sprawie za tymi, którzy byli prześladowani albo atakowani - za mniejszościami, za kobietami, które były atakowane, za naszymi gośćmi z Ukrainy - wyliczał Trzaskowski. 

Marszałek Senatu Małgorzata Kidawa-Błońska zwróciła uwagę, że życie Wandy Traczyk-Stawskiej wypełniało misję, żeby „Polska była dobrym, pięknym krajem, dzieci były szczęśliwe, żebyśmy byli jednością, widzieli w sobie to, co dobre”.

Bardzo często zastanawiałam się, jak to jest, że taka drobna, delikatna kobieta miała w sobie wielką siłę i moc. Ale pani Wanda świetnie odróżniała kłamstwo od prawdy. Wiedziała, co jest dobre, co jest złe. Nigdy na zło się nie godziła i chyba dlatego potrafiła dokonywać wielkich rzeczy – powiedziała.

Wanda Traczyk-Stawska: Łączniczka, nauczycielka, aktywistka

Wanda Traczyk (drugi człon nazwiska przybrała po ślubie z Wacławem Tadeuszem Stawskim)  urodziła się 7 kwietnia 1927 r. w Warszawie. W 1942 r. włączyła się w działania Szarych Szeregów – malowała na murach i skrzynkach pocztowych symbole Polski Walczącej. Kolportowała też podziemne ulotki – czasami ukrywając je pod „gadzinowym” „Nowym Kurierem Warszawskim”. Do jej konspiracyjnych zadań należało również doręczanie wydanych w imieniu Polskiego Państwa Podziemnego wyroków śmierci – szmalcownikom i konfidentom. Ryzyko było olbrzymie, bo musiała je wręczyć bezpośrednio adresatowi. Nigdy jednak w trakcie takich akcji nie została zatrzymana.

W Powstaniu Warszawskim była łączniczką i strzelcem. Walczyła w Śródmieściu (m.in. w rejonie Marszałkowskiej, Brackiej i Chmielnej) oraz na Powiślu. Brała również w ciężkich walkach o kościół Świętego Krzyża i komendę policji. W połowie września została ranna, ale aż do kapitulacji brała udział w walkach. 

 

Ostatnie miesiące wojny spędziła w niemieckiej niewoli – początkowo w Stalagu Lamsdorf (dzisiaj Łambinowice), a potem m.in. w Zeithain (w Saksonii), a następnie Oberlangen. Tam doczekała wolności. W 1947 r. zdecydowała się wrócić do Polski, studiowała psychologię na Uniwersytecie Warszawskim i dostała pracę w szkole. To tam poznała swojego przyszłego męża.

Traczyk-Stawska angażowała się w ratowanie pamięci o poległych powstańcach, szczególnie tych pochowanych w zbiorowej mogile na wolskim cmentarzu. Od października 1948 do 1972 roku pracowała w Szkole Specjalnej nr 6 na Pradze-Północ, przez wiele lat pracowała też jako nauczycielka w Szkole Podstawowej Specjalnej nr 3 przy ul. Ząbkowskiej. Była współinicjatorką ustanowienia przez Sejm w 2015 roku Dnia Pamięci o Cywilnej Ludności Powstańczej Warszawy przypadającego na 2 października oraz inicjatorką budowy Izby Pamięci w parku Powstańców Warszawy.

Na początku stanu wojennego wspierała działaczy „Solidarności”. W jej domu ukrywał się Zbigniew Janas, bywali u niej też Helena Łuczywo i Henryk Wujec.

 

Głośno zrobiło się o niej w maju 2018 r., gdy w kuluarach Sejmu protest urządzili rodzice niepełnosprawnych (także tych już dorosłych) dzieci. Wanda Traczyk-Stawska chciała się z nimi spotkać, ale Kancelaria Sejmu odmówiła jej wydania przepustki. 

W 2020 r. Wanda Traczyk-Stawska wsparła protest kobiet przeciwko wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego, który oznaczał de facto zaostrzenie przepisów aborcyjnych.


Źródło: RMF FM/PAP

Najważniejsze Fakty

Zobacz również

Dalsza część artykułu pod materiałem video: