- W okolicach Jadowa odkryto 442 szelągi Jana II Kazimierza Wazy.
- Monety znaleziono w lesie, na obszarze ok. 100 m kw.
- Skarb może pochodzić z XVII wieku i należeć do żołnierza.
Członkowie stowarzyszenia wraz z rodzinami spędzili ostatni weekend w lesie, prowadząc poszukiwania z wykorzystaniem wykrywaczy metalu. Tak się złożyło, że kolega jechał w okolice Jadowa, gdzie posiadał zgodę konserwatora zabytków na prowadzenie poszukiwań. Jako stowarzyszenie nigdy wcześniej tam nie działaliśmy, więc uznaliśmy, że warto do niego dołączyć - powiedział Mateusz Sygacz ze stowarzyszenia.
Dodał, że kierujący poszukiwaniami Maciek opowiedział im ciekawą historię o dawnej drodze, która miała przebiegać w pobliżu tego miejsca. A że mamy słabość do szukania starych traktów, postanowiliśmy spróbować - zaznaczył.
W listopadzie 2024 roku członkowie "Husarii", poszukując rzymskiej drogi w rejonie Pomiechówka, natknęli się na 17 srebrnych monet z XVI i XVII wieku, pochodzących z Saksonii, Brandenburgii i Niderlandów. Wartość tego skarbu oszacowano na około pół miliona złotych.
Podczas ostatnich poszukiwań jako pierwszy boratynki odnalazł Maciek - odkopał 13 sztuk leżących płytko, na głębokości zaledwie 5-10 cm. Boratynki zdarzają się dość często, ale zazwyczaj trafia się jedna lub dwie, w dużych odległościach od siebie. Tym razem w niemal każdym wykopie było po jednej, dwie monetki. Maciek, gdy zebrał 13 sztuk, uznał, że to coś wyjątkowego i wezwał całą ekipę - relacjonował Sygacz.
Poszukiwacze rozpoczęli systematyczne przeszukiwanie okolicy. W efekcie udało się odnaleźć łącznie 442 boratynki na obszarze ok. 100 m kw. Najciekawsze jest to, że tyle monet leżało tak blisko siebie. Oczywiście w Polsce bywały znaleziska liczące nawet 1,5 tys. boratynek, ale na Mazowszu nie natrafiono dotąd na taką koncentrację - podkreślił Sygacz.
Zaznaczył również, że odnalezione monety pochodzą ze wszystkich okresów emisji, m.in. z pierwszego rocznika - 1659 r. To był pierwszy rocznik bicia w mennicy ujazdowskiej pod Warszawą. Znaleźliśmy też egzemplarze z końcowego okresu emisji, czyli z 1668 r. Monety pochodzą zarówno z mennic działających w Królestwie Polskim, jak i w Wielkim Księstwie Litewskim. Niestety, stan zachowania większości monet nie pozwalał na dokładne określenie ich roku emisji czy mennicy. Na tę ocenę musimy poczekać do czasu konserwacji i opracowania znaleziska przez archeologów - dodał.
To, do kogo należał odnaleziony depozyt, pozostaje zagadką. Być może była to część żołdu jakiegoś piechura - w tamtym okresie około 1100 boratynek stanowiło żołd, więc mówimy o około 40 proc. wypłaty - przypuszcza Sygacz.
Nie wyklucza też, że skarb mógł należeć do osoby cywilnej, która chciała go ukryć przed kradzieżą lub z innego powodu. To właśnie jest fascynujące w takich odkryciach - mamy do czynienia z realnym skarbem, ale nie jesteśmy w stanie jednoznacznie powiedzieć, jak się tam znalazł i w jakich okolicznościach - zauważył.
Obecnie wszystkie 442 monety zostały zabezpieczone, a o ich odnalezieniu poinformowano Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków - Delegaturę w Siedlcach. Szelągi Jana II Kazimierza, znane jako boratynki, były bite w trakcie wielkiego kryzysu gospodarczego, który dotknął Polskę w XVII wieku w wyniku potopu szwedzkiego.
Pomysłodawcą emisji niewielkich miedzianych szelągów, którym oficjalnie przypisano wartość srebrnego szeląga (1/3 grosza polskiego, 1/90 złotego polskiego), był włoski zarządca mennicy krakowskiej - Tytus Liwiusz Boratini. W tym celu zawarł umowę z Janem Kazimierzem Krasińskim, ówczesnym wielkim podskarbim koronnym.
Reformy sejmowe ustaliły limity emisji: 16,4 mln sztuk boratynek w mennicy krakowskiej (Królestwo Polskie), 73,5 mln w mennicy koronnej oraz 90 mln w mennicy ujazdowskiej (Wielkie Księstwo Litewskie), co łącznie dawało prawie 180 mln sztuk tych monet.
Produkcję rozpoczęto w 1659 roku, jednak Boratini przekroczył przyznane limity już w 1662 roku, co doprowadziło do wstrzymania emisji. Mimo to, z powodu dalszych trudności gospodarczych i konieczności wypłat żołdu, wznowiono bicie boratynek już w 1663 roku.
Niska jakość monet i ich niewielka wartość (jako monet miedzianych) sprawiły, że stały się one częstym obiektem fałszerstw. W 1666 roku zamknięto mennicę w Ujazdowie, a dwa lata później zakończono emisję we wszystkich pozostałych mennicach: w Krakowie, Oliwie, Wilnie, Brześciu Litewskim, Kownie i Malborku.
Szacuje się, że łączna liczba wybitych boratynek - zarówno tych legalnych, jak i nielegalnych oraz podrobionych - mogła sięgnąć nawet 1,8 miliarda sztuk. Dla porównania: pod koniec XVII wieku roczny koszt utrzymania husarza wynosił 750 złotych polskich, co odpowiadało aż 40,5 tys. boratynek, czyli niemal 50 kilogramom tych drobnych monet.