Choroba Alzheimera pozostaje jedną z najważniejszych zagadek współczesnej medycyny. W związku z procesem starzenia się społeczeństw, liczba przypadków choroby i towarzyszących jej objawów demencji gwałtownie rośnie, równocześnie wciąż nie ma nie tylko skutecznej metody terapii, ale nawet pełnej jasności co do przyczyn alzheimera. Najnowsze odkrycie, dokonane pod kierunkiem badaczy z firmy farmaceutycznej Cortexyme z San Francisco, może tę sytuację zmienić.
Dotychczasowa wiedza na temat przyczyn choroby wskazywała, że przyczyną uszkodzeń mózgu może być powstawanie złogów białkowych, zawierających amyloid beta i białko tau. Okazało się jednak, że pojawienie się owych złogów nie musi prowadzić do demencji, a próby ich farmakologicznego usuwania nie przynosiły też radykalnej poprawy pamięci. To nasunęło podejrzenie, że tworzenie się tych struktur białkowych może być w istocie mechanizmem obronnym przed faktycznym czynnikiem chorobotwórczym. Naukowcy zaczęli szukać więc "winnej" bakterii.
Ponieważ przewlekłe zapalenie dziąseł zidentyfikowano wcześniej jako jeden z czynników ryzyka choroby Alzheimera, bakteria, która je wywołuje, musiała być jednym z pierwszych obiektów badań. Jej obecność w mózgu zmarłych osób, które cierpiały na alzheimera stwierdzono już wcześniej, nie było jednak jasne, czy Porphyromonas gingivalis wywołała chorobę, czy tylko dostała się do mózgu w związku z jego uszkodzeniami. Opublikowana właśnie praca wyjaśnia sprawę. Seria badań, wykonywanych w różnych laboratoriach pokazała, że P. gingivalis atakuje rejony mózgu dotknięte chorobą Alzheimera i wywołuje tam stan zapalny, pogarsza stan myszy genetycznie zmodyfikowanych tak, by zapadać na alzheimera i wywołuje uszkodzenia neuronów, stan zapalny i złogi białkowe u myszy zdrowych.
Firma Cortexyme informuje teraz, że tak zwane gingipainy, toksyczne enzymy wydzielane przez P. gingivalis znaleziono w 96 proc. próbek mózgu osób, które cierpiały na chorobę Alzheimera, same bakterie były we wszystkich trzech próbkach mózgu, w przypadku których przeprowadzono analizy DNA. To pierwszy przypadek, kiedy DNA tych bakterii znaleziono wraz z gingipainami i złogami białkowymi - mówi czasopismu "New Scientist" współautorka pracy, Sim Singhrao z University of Central Lancashire w Wielkiej Brytanii.
Nowe badania pokazały też po raz pierwszy, że enzymy tną białko tau w sposób, który umożliwia uszkodzenie neuronów i może prowadzić do demencji. Poziom bakterii i toksycznych enzymów był wyższy u tych chorych, u których objawy demencji były bardziej zaawansowane. Bakterie znaleziono też w płynie mózgowo-rdzeniowym osób żyjących z alzheimerem, co może wskazywać, że ta technika może pomóc w diagnozie choroby.
Cortexyme testuje lek, który blokuje działanie gingipain, w przypadku myszy jego podanie istotnie obniżyło poziom infekcji, złagodziło stan zapalny i zwolniło proces tworzenia się złogów białkowych. To może być w przyszłości środek łagodzący objawy choroby, a być może nawet zdolny jej zapobiec. Na razie warto wziąć sobie do serca wezwania do zwiększenia dbałości o higienę jamy ustnej i nie lekceważenie infekcji dziąseł. To na pewno nie zaszkodzi.