ETS to unijny system opłat za emisję CO2. Jego zasady mają bezpośredni wpływ na rachunki za energię i koszty funkcjonowania przemysłu. W tej reformie chodzi o „być albo nie być” hut, cementowni, zakładów chemicznych czy nawozowych, a więc o tysiące miejsc pracy i miliardowe inwestycji.
W połowie lipca Komisja Europejska przedstawiła swoją propozycję zmian w systemie. Dzięki zbudowaniu przez Polskę i Włochy mniejszości blokującej – koalicji 10 krajów – propozycja ta wyszła naprzeciw wielu polskim żądaniom.
Pierwsze spotkanie już 2 września
Według ustaleń korespondentki RMF FM w Brukseli, Katarzyny Szymańskiej-Borginon, na pierwszym posiedzeniu państwa zajmą się między innymi wskaźnikami, na podstawie których wyliczana jest liczba darmowych uprawnień dla przemysłu. To kluczowy temat dla Warszawy, bo od tych zasad zależy, ile bezpłatnych pozwoleń otrzymają krajowe zakłady energochłonne. Polska uzyskała już gwarancję elastycznej korekty wskaźników ETS oraz działania łagodniejszych przepisów z mocą wsteczną, o czym jako pierwsza informowała dziennikarka RMF FM w połowie czerwca.
Zapisano to nawet we wnioskach ze szczytu UE. Teraz Warszawa będzie walczyć o to, by Unia nie zrobiła w tej sprawie kroku wstecz.
Drugim tematem będzie kwestia uprawnień zgromadzonych w rezerwie stabilizującej rynek (MSR – Market Stability Reserve). Chodzi o odpowiedź na pytanie, czy część z nich powinna być nadal wycofywana z rynku, czy też pozostawać w rezerwie i być dostępna w przyszłości, gdy pozwoleń zacznie brakować. Komisja Europejska proponuje odejście od ich automatycznego unieważniania, by ograniczyć ryzyko gwałtownego wzrostu ich cen.
Osiem spotkań w jeden miesiąc
Pierwsze spotkanie krajów członkowskich w sprawie ETS będzie jednak dopiero początkiem walki o utrzymanie korzystnych zapisów. Kolejne rundy negocjacyjne zaplanowano na 4, 9, 14, 17, 21, 23 i 28 września.
Pozostałe spotkania mają dotyczyć kolejnych części głównej propozycji Komisji Europejskiej. Oznacza to, że państwa członkowskie będą przez cały wrzesień szczegółowo negocjować poszczególne rozwiązania.
Wiemy, że to będzie superintensywny wrzesień i staramy się koordynować nasze stanowisko z krajami – przyjaciółmi – nie tylko je prezentować na grupach roboczych – powiedział RMF FM polski dyplomata.
Dwie grupy krajów
Negocjacje będą trudne. Po jednej stronie stoi koalicja, którą Polska i Włochy zbudowały jeszcze przed przedstawieniem reformy przez Brukselę. Polska, Włochy, Grecja, Czechy, Słowacja, Węgry, Rumunia, Bułgaria, Cypr i Estonia tworzą mniejszość blokującą w Radzie UE. Kraje te domagają się między innymi wolniejszego ograniczania liczby uprawnień, utrzymania darmowych pozwoleń dla przemysłu oraz większego uwzględnienia specyfiki poszczególnych państw.
Po drugiej stronie barykady znajduje się grupa siedmiu państw – Hiszpania, Dania, Finlandia, Luksemburg, Holandia, Portugalia i Szwecja. Ta grupa domaga się utrzymania obecnych, restrykcyjnych zasad ETS, a nawet ich dalszego zaostrzenia. Argumentuje głównie już poniesionymi przez firmy kosztami inwestycji w czystą energię.
Z kolei Francja i Niemcy chcą utrzymania ambitnego ETS, ale z większą ochroną konkurencyjności europejskiego przemysłu.
Porozumienie do końca roku?
Irlandzka prezydencja chce jednak szybko doprowadzić do kompromisu. Ambicją Dublina jest osiągnięcie porozumienia w Radzie UE do końca roku. Pośpiech wynika m.in. z kalendarza politycznego, bo w przyszłym roku odbędą się wybory parlamentarne m.in. w Polsce, we Włoszech czy w Hiszpanii, co mogłoby utrudnić negocjacje między krajami. Cała procedura legislacyjna – włączając w to finałowe negocjacje Rady UE z Parlamentem Europejskim – miałaby zostać zakończona w pierwszym kwartale 2027 roku.