Lwowska Rada Obwodowa (odpowiedniki polskiego sejmiku wojewódzkiego) ogłosiła 2027 rok rokiem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), jej dowódcy Romana Szuchewycza oraz poety i działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Ołeha Olżycza. Decyzję tę podjęto we wtorek na plenarnym posiedzeniu Lwowskiej Rady Obwodowej. Decyzja ta spotkała się z krytyką ze strony m.in. IPN i władz polskich.
Głos z Kijowa ws. decyzji Lwowskiej Rady Obwodowej
Ukraińska dyplomacja zapewniła, że cały czas pracuje nad rozwijaniem przyjaznych stosunków z Polską. Przypomniała, że w ostatnich latach udało się osiągnąć znaczący postęp w budowaniu strategicznego partnerstwa z Polską, prowadzeniu prac poszukiwawczych i ekshumacyjnych oraz nawiązywaniu dialogu historycznego. Jak podkreślono, rozwija się też współpraca obronna.
„W tym kontekście uważamy, że niedawna decyzja Lwowskiej Rady Obwodowej, dotycząca wrażliwych kwestii historycznych w stosunkach dwustronnych, przynosi skutki przeciwne do zamierzonych w ramach naszych obecnych wysiłków na rzecz dalszego rozwoju stosunków ukraińsko-polskich i rozwiązywania problemów w obliczu pełnowymiarowej rosyjskiej agresji oraz bezprecedensowych zagrożeń dla bezpieczeństwa obu naszych krajów i całego regionu” – głosi komentarz MSZ Ukrainy, udostępniony przez resort dziennikarzom.
Radni nie zwrócili się do władzy centralnej
Ministerstwo zwróciło uwagę, że decyzja ta została podjęta na szczeblu regionalnym – przez organ samorządu lokalnego.
„Radni, którzy głosowali za jej przyjęciem, nie zwrócili się ani do Ministerstwa Spraw Zagranicznych, ani do innych organów władzy centralnej w celu oceny skutków swoich działań dla stosunków dwustronnych z Polską” – wskazał resort.
Jak podkreślono, radni tej rady sprawują stanowiska wybieralne i nie podlegają Radzie Najwyższej, Radzie Ministrów, Prezydentowi Ukrainy ani centralnym organom władzy wykonawczej.
MSZ Ukrainy: Wzywamy stronę polską do powstrzymania się od radykalnych kroków
„Jesteśmy przekonani, że nasze strategiczne partnerstwo wymaga powściągliwości i przewidywalności, profesjonalnego i otwartego dialogu oraz budowania zaufania. Decyzje polityczne regionalnych organów samorządu lokalnego nie powinny szkodzić interesom narodowym Ukrainy, przede wszystkim w dziedzinie bezpieczeństwa i integracji europejskiej” – można przeczytać w oświadczeniu ukraińskiej dyplomacji.
Jednocześnie resort wezwał stronę polską do „powstrzymania się od radykalnych kroków, które mogą zakłócić proces normalizacji stosunków”.
„Ze swojej strony potwierdzamy gotowość do konstruktywnego rozwiązywania wszystkich kwestii spornych w stosunkach dwustronnych drogą dyplomatyczną, w duchu dobrego sąsiedztwa” – podsumowano.
Kontrowersyjna decyzja ws. „roku UPA”
Pomysł pojawił się w lipcu. Jak argumentowano, w 2027 roku przypada 120. rocznica urodzin Szuchewycza – naczelnego dowódcy UPA – oraz Olżycza, działacza Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i poety. Przypadać będzie wówczas również 85. rocznica powstania Ukraińskiej Powstańczej Armii.
Jest to nasza historia, nasi bohaterowie i powinniśmy w należny sposób uszanować ich pamięć – mówił podczas posiedzenia szef komisji kultury, deputowany Rady Swiatosław Szeremeta.
Na nadzwyczajnym posiedzeniu lwowska rada przyjęła oświadczenie dotyczące – jak wskazano – niedopuszczalności zewnętrznych nacisków na ukraińską politykę państwową w sprawie upamiętniania osób walczących o niepodległość kraju.
Decyzja ma nie wejść w życie
O sprawę został w środę w TVN24 zapytany wiceszef MSZ Marcin Bosacki, który również ocenił, że „to bardzo zła decyzja, wręcz prowokacyjna”.
Zrobiona jakby przez agentów Rosji tak naprawdę. My mamy obietnicę ze strony najbliższych współpracowników prezydenta (Ukrainy Wołodymyra – przyp. red.) Zełenskiego, że ta decyzja nie wejdzie w życie – powiedział Bosacki.
Jak mówił Bosacki, „dobrym znakiem jest to, że we wtorek późnym wieczorem ze strony internetowej obwodu lwowskiego ta uchwała zniknęła”.
Z kolei Radosław Sikorski, wicepremier i minister spraw zagranicznych, poinformował, że podpisał wniosek do Urzędu do Spraw Cudzoziemców o „wpisanie na listę osób niepożądanych w Polsce radnego Lwowa S. Szeremeta, rekonstruktora Galizien Waffen-SS, autora pomysłu ustanowienia 2027 rokiem R. Szuchewycza, dowódcy UPA, który wydawał rozkazy wysiedlania i mordowania Polaków”.
UPA i zbrodnia wołyńska
Ukraińska Powstańcza Armia (UPA), w tym postać Szuchewycza – jednego z jej liderów – pozostaje jednym z najbardziej spornych tematów w relacjach polsko-ukraińskich. Według polskich historyków w lipcu 1943 r. oddziały UPA przeprowadziły skoordynowane ataki na około 150 miejscowości zamieszkanych przez Polaków na Wołyniu, co stało się kulminacją zbrodni określanej w Polsce jako ludobójstwo wołyńskie. Za sprawców uznawani są członkowie Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów frakcji Stepana Bandery oraz podporządkowanej jej UPA.
Polska uznaje zbrodnie popełnione na ludności polskiej za ludobójstwo, natomiast wielu ukraińskich historyków i polityków interpretuje je jako element szerszego konfliktu polsko-ukraińskiego, za który odpowiedzialność ponosiły obie strony.
Jednocześnie w ukraińskiej pamięci historycznej OUN i UPA są często postrzegane jako symbole walki o niepodległość oraz powojennego oporu przeciw Związkowi Sowieckiemu. Ukraiński dokument o Panteonie Narodowym dopuszcza m.in. upamiętnienie w nim postaci związanych z tymi organizacjami.
Pod koniec maja decyzją prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego nazwę „bohaterów UPA” nadano jednej z jednostek wojskowych, co w efekcie doprowadziło do zaostrzenia w relacjach między Kijowem a Warszawą.
