Sędziowie stosunkiem głosów 9 do 6 uznali, że Mjanma „dopuściła się ludobójstwa na grupie Rohingjów w północnej części stanu Arakan, naruszając zobowiązania wynikające z konwencji o ludobójstwie” – ogłosił prezes MTS Yuji Iwasawa cytowany przez Associated Press.
Trybunał odrzucił argumentację władz Mjanmy, według których ofensywa z 2017 r. była uzasadnioną operacją przeciwko rebeliantom.
„Jedynym rozsądnym wnioskiem wynikającym z dowodów jest to, że birmańskie siły bezpieczeństwa działały z zamiarem zniszczenia znacznej części Rohingjów” – orzekł MTS. Ustalenie takiego zamiaru jest kluczowym warunkiem uznania zbrodni za ludobójstwo.
Podczas trwającego około trzech godzin odczytywania wyroku Iwasawa podkreślił, że materiał dowodowy potwierdza szacunki, według których podczas ofensywy zginęło około 10 tys. Rohingjów.
„Trybunał stwierdza, że siły bezpieczeństwa Mjanmy zabiły tysiące cywilów należących do grupy Rohingjów, dopuściły się powszechnej przemocy seksualnej, skrajnej przemocy wobec dzieci oraz atakowały uciekających do Bangladeszu Rohingjów” – powiedział prezes MTS.
Sędziowie zwrócili również uwagę na skalę gwałtów i innych form przemocy seksualnej wobec kobiet i dziewcząt. Uznali, że część tych działań miała także na celu uniemożliwienie narodzin dzieci w prześladowanej grupie – zaznaczyła dpa.
Żołnierze palili całe wioski
Sprawę do MTS wniosła w 2019 r. Gambia, działająca przy wsparciu zrzeszającej 57 państw Organizacji Współpracy Islamskiej. Oskarżyła Mjanmę o celowe dążenie do wyniszczenia Rohingjów podczas ofensywy wojskowej w 2017 r.
W wyniku operacji ponad 725 tys. osób uciekło do sąsiedniego Bangladeszu, a około 10 tys. Rohingjów zginęło w masowych zbrodniach na ludności cywilnej – podała w 2018 r. niezależna misja rozpoznawcza ONZ. Według relacji ocalałych żołnierze dokonywali masowych zabójstw i gwałtów oraz palili całe wioski. Śledczy ONZ uznali, że działania armii nosiły znamiona ludobójstwa.
Co oznacza wydanie wyroku?
Wyrok jest ostateczny i Mjanma jest prawnie zobowiązana do jego wykonania. MTS nie dysponuje jednak własnymi środkami przymusu. Jeśli władze w Naypyidaw odmówią podporządkowania się orzeczeniu, Gambia może zwrócić się do Rady Bezpieczeństwa ONZ. Tam jednak ewentualne działania mogą zablokować Chiny lub Rosja, które wcześniej chroniły Mjanmę przed międzynarodową presją.
Zgodnie z konwencją ONZ z 1948 r. o ludobójstwie można mówić wtedy, gdy sprawcy działają z zamiarem zniszczenia w całości lub części określonej grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej. Udowodnienie takiego zamiaru jest trudne, dlatego wyrok może mieć istotne znaczenie dla innych spraw o ludobójstwo.
Dotyczy to m.in. postępowania wszczętego przed MTS przez Republikę Południowej Afryki, która oskarża Izrael o ludobójstwo Palestyńczyków w Strefie Gazy. Izrael stanowczo odrzuca te zarzuty. Wyrok w tej sprawie może zapaść dopiero za kilka lat.
Kim są Rohingjowie?
Rohingjowie są muzułmańską mniejszością etniczną zamieszkującą głównie stan Rakhine (Arakan). Mjanma w większości zamieszkiwana jest przez ludność buddyjską. Choć Rohingjowie żyją w Mjanmie od pokoleń, władze traktują ich jako nielegalnych imigrantów z Bangladeszu. W 1982 r. pozbawiły większość z nich możliwości uzyskania obywatelstwa, czyniąc ich bezpaństwowcami. Mają ograniczoną swobodę przemieszczania się oraz ograniczony dostęp do edukacji, opieki zdrowotnej i pracy.
Kulminacją prześladowań była szeroko zakrojona operacja armii Mjanmy w sierpniu 2017 r., przeprowadzona w odpowiedzi na ataki bojowników Armii Zbawienia Rohingjów Arakanu (ARSA) na posterunki policji. Kontrowersje wzbudziła również postawa ówczesnej przywódczyni Mjanmy Aung San Suu Kyi, laureatki Pokojowej Nagrody Nobla i wieloletniego symbolu walki o demokrację. Choć nie kontrolowała armii, w 2019 r. osobiście wystąpiła przed MTS w obronie swojego kraju, kwestionując oskarżenia o ludobójstwo. Jej stanowisko wywołało międzynarodową krytykę i zaszkodziło jej reputacji obrończyni praw człowieka. Po wojskowym zamachu stanu w 2021 r. została zatrzymana przez juntę i obecnie przebywa w areszcie domowym.
Dramat Rohingjów trwa
Sytuacja Rohingjów jest nadal dramatyczna. Według Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych ds. Uchodźców (UNHCR) około 1,2 mln członków tej mniejszości przebywa obecnie w przepełnionych obozach dla uchodźców w Bangladeszu. Ograniczenia w podejmowaniu pracy i przemieszczaniu się uzależniają ich od pomocy humanitarnej, której finansowanie maleje.
Jak podaje UNHCR, w Mjanmie pozostaje około 520 tys. Rohingjów. Śledczy ONZ ocenili we wrześniu, że trwające walki i przemoc wobec cywilów uniemożliwiają bezpieczny powrót uchodźców.