Przewlekła encefalopatia pourazowa (CTE) to postępująca choroba neurodegeneracyjna, która coraz częściej pojawia się wśród byłych sportowców uprawiających dyscypliny kontaktowe. Najnowsze badania opublikowane w prestiżowym czasopiśmie „British Medical Journal” ujawniają, że problem ten dotyczy przede wszystkim byłych zawodników National Football League (NFL). Analiza przeprowadzona przez amerykańskich naukowców wykazała, że aż 24,5 procent zmarłych w latach 2016–2021 byłych graczy NFL miało potwierdzoną CTE. Jednak w niektórych przypadkach odsetek ten sięgał nawet 97,7 procent.
Czym jest CTE i jak powstaje?
CTE to choroba mózgu, która rozwija się w wyniku wielokrotnych urazów głowy oraz wstrząśnień mózgu. Najczęściej dotyka sportowców uprawiających sporty kontaktowe, takich jak futbol amerykański, boks czy hokej, a także żołnierzy.
Mechanizm choroby polega na stopniowym obumieraniu komórek mózgowych oraz gromadzeniu się w mózgu szkodliwego białka tau. Objawy CTE pojawiają się stopniowo i mogą obejmować utratę pamięci, zaburzenia funkcji poznawczych, zmiany osobowości, a w zaawansowanych przypadkach prowadzić do demencji.
Badania na szeroką skalę
Naukowcy przeanalizowali tkanki mózgowe 338 byłych zawodników NFL, którzy zmarli w latach 2008–2021 i rozegrali przynajmniej jeden mecz w profesjonalnej lidze po 1949 roku (pierwszy rok, w którym obowiązywał obowiązek noszenia plastikowych kasków).
Materiał badawczy pochodził z renomowanych banków mózgów w Bostonie, Mount Sinai oraz UCSF. Średni wiek zmarłych wynosił 66,5 roku. Wyniki były jednoznaczne: u 93,2 procent przebadanych sportowców stwierdzono obecność CTE. Wśród nich aż 30,8 procent miało najcięższe, czwarte stadium choroby, a u niemal 60 procent zdiagnozowano demencję.
Najbardziej zaawansowane stadium CTE (stadium IV) wiązało się z wyraźnym nasileniem objawów demencji, takich jak utrata pamięci czy upośledzenie funkcji poznawczych. Lekarze prowadzący badania potwierdzili, że u osób z tym stadium choroby ryzyko wystąpienia demencji było aż o 44 procent wyższe niż u pozostałych. W 18,6 procent przypadków choroba neurodegeneracyjna została wskazana jako główna przyczyna zgonu.
Uderzenia w głowę – problem zaczyna się wcześnie
Eksperci podkreślają, że większość urazów głowy, które prowadzą do rozwoju CTE, nie ma miejsca na poziomie zawodowym. Zdecydowana większość powtarzających się uderzeń w głowę ma miejsce już w szkole podstawowej, średniej oraz na poziomie akademickim. To właśnie te wczesne doświadczenia kumulują się przez lata, zwiększając ryzyko rozwoju poważnych chorób neurologicznych w dorosłym życiu.
Jednym z największych wyzwań pozostaje dokładne zbadanie długoterminowych skutków powtarzających się urazów głowy. Naukowcy apelują o konieczność prowadzenia dalszych badań, które pozwolą lepiej zrozumieć mechanizmy rozwoju CTE oraz jej związek z demencją. Kluczowe jest także opracowanie metod diagnozowania tej choroby za życia, co obecnie jest niemożliwe – CTE można potwierdzić wyłącznie podczas sekcji zwłok.
Autorzy badania zwracają uwagę, że wiedza na temat ryzyka związanego z powtarzającymi się urazami głowy powinna być szeroko udostępniana zarówno obecnym, jak i przyszłym sportowcom, trenerom oraz organizacjom sportowym. Tylko świadoma zgoda na udział w ryzykownych dyscyplinach sportowych może zapewnić odpowiednią ochronę zdrowia zawodników. Konieczne są także działania mające na celu ograniczenie liczby urazów głowy już na najniższych szczeblach kariery sportowej.