Grzyby śmiertelnie niebezpieczne – najgroźniejsze gatunki w polskich lasach
Polskie lasy obfitują w różnorodne gatunki grzybów, jednak wśród nich znajduje się kilka wyjątkowo groźnych, które każdego roku zbierają śmiertelne żniwo. Statystyki są nieubłagane – większość zgonów po zatruciu grzybami spowodowana jest przez niewłaściwe rozpoznanie i spożycie trujących gatunków. Oto najniebezpieczniejsze z nich:
- Muchomor sromotnikowy – cichy zabójca
Muchomor sromotnikowy (Amanita phalloides), często mylony z jadalną gąską zieloną, jest uznawany za najbardziej trujący grzyb w Polsce i na świecie. Charakteryzuje się zielonkawym, oliwkowym lub szarozielonym kapeluszem, białymi blaszkami i smukłym trzonem z pierścieniem. W jego tkankach obecne są amatoksyny i falotoksyny, które po cichu, z opóźnieniem do 12 godzin, niszczą wątrobę, nerki i inne narządy wewnętrzne. Śmierć może nastąpić nawet po kilkunastu dniach od spożycia, jeśli nie zostanie wdrożone leczenie specjalistyczne.
- Muchomor jadowity – rzadki, ale śmiertelny
Muchomor jadowity (Amanita virosa) to kolejny wyjątkowo groźny grzyb, występujący rzadziej i objęty ochroną, jednak wciąż spotykany w polskich lasach, szczególnie pod świerkami i sosnami. Młode okazy łatwo pomylić z pieczarką. Zawiera te same toksyny co muchomor sromotnikowy, a jego spożycie kończy się niemal zawsze ciężkim zatruciem, prowadzącym do niewydolności wątroby i konieczności przeszczepu.
- Muchomor plamisty – niebezpieczny sobowtór
Muchomor plamisty (Amanita pantherina) pojawia się od lipca do października w lasach iglastych i liściastych. Ma brązowawy kapelusz z białymi plamkami i gładki trzon z pierścieniem. Bywa mylony z jadalnymi gatunkami, takimi jak czubajka kania. Zawiera kwas ibotenowy i muscymol, które działają toksycznie na układ nerwowy, powodując halucynacje, drgawki i w ciężkich przypadkach śmierć.
- Piestrzenica kasztanowata – groźna pomyłka ze smardzem
Piestrzenica kasztanowata (Gyromitra esculenta) to grzyb wiosenny, często mylony z jadalnym smardzem. Jej brązowa, silnie pofałdowana główka przypomina mózg. Zawiera gyromitrynę, która uszkadza układ nerwowy, wątrobę i nerki. Objawy zatrucia pojawiają się już po kilku godzinach.
- Zasłonak rudy – cichy niszczyciel nerek
Zasłonak rudy (Cortinarius orellanus) to rzadko spotykany, ale bardzo toksyczny grzyb, pojawiający się pod dębami i bukami. Brązowoczerwone kapelusze i rdzawe blaszki mogą wprowadzić w błąd zbieraczy. Zawiera orelaninę, która powoduje nieodwracalne uszkodzenie nerek i wątroby. Objawy mogą pojawić się dopiero po kilkunastu dniach.
- Włókniak ceglasty – groźny strzępiak
Włókniak ceglasty (Inocybe erubescens) występuje od maja do października i bywa mylony z majówką wiosenną. Zawiera muskarynę, która silnie wpływa na układ nerwowy i serce. Objawy zatrucia pojawiają się szybko i obejmują wymioty, poty, zaburzenia widzenia, a w skrajnych przypadkach – śmierć.
- Hełmówka jadowita – „pogrzebowy dzwonek” polskich lasów
Hełmówka jadowita (Galerina marginata) rośnie na pniakach i może być pomylona z popularnym łuszczakiem zmiennym. Zawiera amatoksyny, które powodują ciężkie uszkodzenia wątroby i nerek, prowadząc do śmierci.
- Dzwonkówka trująca – niepozorne zagrożenie
Dzwonkówka trująca (Entoloma sinuatum) najczęściej występuje na terenach górskich. Jej toksyny powodują silne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, a w dużych dawkach mogą prowadzić do śmierci.
- Muchomor czerwony – groźny, ale łatwo rozpoznawalny
Muchomor czerwony (Amanita muscaria) z charakterystycznym czerwonym kapeluszem w białe kropki zawiera substancje halucynogenne. Zatrucia nim są dziś rzadko śmiertelne, jednak mogą powodować poważne zaburzenia psychiczne i neurologiczne.
- Czubajeczka brązowoczerwona – rzadko spotykany zabójca
Czubajeczka brązowoczerwona (Lepiota brunneoincarnata) zawiera dużą ilość amanityny. Objawy zatrucia to ciężkie zaburzenia żołądkowe i uszkodzenie wątroby. Grzyb ten występuje głównie w Roztoczańskim Parku Narodowym.
Objawy zatrucia grzybami – na co zwrócić uwagę?
Zatrucie grzybami może przebiegać na różne sposoby, w zależności od rodzaju spożytej toksyny. Pierwsze objawy, takie jak nudności, wymioty, biegunka, bóle brzucha, pojawiają się zwykle od kilku do kilkunastu godzin po spożyciu.
W przypadku niektórych gatunków, jak zasłonak rudy, objawy mogą wystąpić dopiero po kilku dniach, gdy doszło już do nieodwracalnych uszkodzeń nerek. Do najgroźniejszych objawów należą:
- żółtaczka,
- krwotoki,
- zaburzenia widzenia,
- halucynacje,
- drgawki,
- śpiączka,
- niewydolność narządów.
W przypadku zatrucia dziecka objawy pojawiają się szybciej i są znacznie groźniejsze. W każdej sytuacji podejrzenia zatrucia grzybami należy niezwłocznie zgłosić się do szpitala.
Najważniejsze zasady bezpiecznego grzybobrania
Aby uniknąć tragicznych pomyłek podczas grzybobrania, należy przestrzegać kilku podstawowych zasad:
- Nie zbieraj grzybów, których nie jesteś absolutnie pewny – wątpliwe okazy należy zostawić w lesie.
- Grzyby blaszkowe zbieraj tylko wtedy, gdy znasz je doskonale – większość śmiertelnie trujących grzybów w Polsce to właśnie grzyby blaszkowe.
- Wykopuj grzyby z całym trzonem – wiele cech charakterystycznych znajduje się przy podstawie trzonu.
- Unikaj młodych owocników w osłonie – mogą wyglądać jak jadalne purchawki, a w rzeczywistości być śmiertelnie trującymi muchomorami.
- Nie kieruj się smakiem, zapachem czy wyglądem nadgryzionego grzyba – niektóre trujące grzyby są smaczne, a ślimaki i owady są odporne na ich toksyny.
- W razie wątpliwości skonsultuj się z grzyboznawcą – bezpłatną ocenę oferują stacje sanitarno-epidemiologiczne.