Weto dla trzech ustaw
Pierwszą zawetowaną ustawą jest nowelizacja Kodeksu wyborczego.
Karol Nawrocki, uzasadniając weto do nowelizacji Kodeksu wyborczego, w nagraniu na portalu X powiedział, że „nie można wprowadzać głębokich zmian w administracji wyborczej, bez przekonującej analizy ich skutków” oraz że „nie można wywoływać” zmianami „emocji społecznych” oraz „zmieniać reguł gry na zaledwie rok przed wyborami parlamentarnymi”.
Zawetowana przez prezydenta nowelizacja była przyjęta przez Sejm 4 września tego roku. Senat przegłosował ją zaś pod koniec września. Jednym z głównych założeń ustawy była reforma liczby posłów wybieranych w poszczególnych okręgach.
Zgodnie z brzmieniem przyjętej noweli Państwowa Komisja Wyborcza co roku do 30 listopada ogłaszałaby w drodze obwieszczenia liczbę posłów wybieranych w każdym okręgu wyborczym. Jeśli PKW nie dopełniłaby tego obowiązku, uchwałę w tej sprawie podejmowałby Naczelny Sąd Administracyjny. Ustalanie obowiązującej normy przedstawicielskiej wybieranych posłów w okręgach wyborczych miało – zgodnie z zawetowanymi przepisami - odbywać się na podstawie danych z Centralnego Rejestru Wyborców; według stanu na koniec trzeciego kwartału roku, w którym ogłasza się obwieszczenie dotyczące liczby posłów wybieranych w każdym okręgu.
Zdaniem Nawrockiego nowelą „zamiast jasnego zapisania podziałów mandatów w ustawie, wprowadzono mechanizm przesuwania mandatów między okręgami w drodze urzędniczego obwieszczenia” PKW. Wybory są fundamentem demokracji. Ich reguły muszą być jasne, stabilne i budzić zaufanie obywateli – uzasadniał prezydent w oświadczeniu na X.
Nowela wprowadzała też zmiany w tworzeniu obwodów głosowania. Zgodnie z obecnymi przepisami, obwód ten można utworzyć dla maksymalnie 4 tys. mieszkańców. Nowelizacja zmniejszała tę maksymalną liczbę do 3 tysięcy.
Zmiany dotyczyły też osób zasiadających w okręgowych komisjach wyborczych. Zgodnie z obecnymi przepisami w komisjach zasiadają osoby posiadające wykształcenie wyższe prawnicze i rękojmię należytego pełnienia tej funkcji – bez wymogu wykonywania określonego zawodu. Nowela precyzowała, że w skład okręgowej komisji wyborczej wchodziłoby od 4 do 10 osób powoływanych spośród sędziów lub osób wykonujących zawód adwokata, radcy prawnego albo notariusza.
Kolejną ustawą, która nie uzyskała podpisu prezydenta, jest ta dotycząca wykonywania orzeczeń Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPCz).
W opublikowanym oświadczeniu Nawrocki podkreślił, że Polska powinna wykonywać swoje zobowiązania międzynarodowe, ale „musi to czynić w sposób zgodny z konstytucyjnym porządkiem państwa i zasadą niezależności sądów”.
W ocenie prezydenta zawetowana ustawa „w sposób świadomy i celowy” nie zawierała „żadnego mechanizmu określającego postępowanie w sytuacji, gdy wykonanie orzeczenia ETPC pozostaje w bezpośredniej sprzeczności” z polską Konstytucją i przyznawała szefowi MSZ „bezprecedensowe prawo wpływu na funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości – w tym żądania akt sądowych wobec sądów, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego”.
Zdaniem prezydenta, „sztywny mechanizm automatycznego egzekwowania środków tymczasowym ETPC, zagrażał też paraliżem działań polskich służb mundurowych, chroniących nasze granice”.
Odmowa podpisania ustawy zatrzymuje próbę stworzenia ustawowej ścieżki do podważania statusu polskich sędziów oraz wyroków sądów krajowych pod pretekstem wdrażania rozstrzygnięć międzynarodowych - dodał Nawrocki.
Zgodnie z założeniami zawetowanej regulacji odpowiedzialność za wykonanie orzeczenia ETPC poza ministrem, którego resort zostałby uznany za odpowiedni ze względu na rodzaj stwierdzonego przez ETPC naruszenia, mógł ponosić także inny, minimum jeden podmiot publiczny, jeżeli wykonanie takiego orzeczenia znajdowałoby się w jego właściwości.
O przydzieleniu wykonania wyroku danemu organowi decydować miał wedle ustawy szef MSZ. Zgodnie z niepodpisaną ustawą podmiot, który zostałby zobowiązany przez szefa MSZ do wykonania wyroku, miałby dwa miesiące na przedstawienie mu tekstu polskiego tłumaczenia wyroku ETPC oraz jego ewentualnego streszczenia.
W uzasadnieniu do ustawy wskazywano, że konieczność wprowadzenia nowych przepisów wynika z obserwowanego w ostatnim czasie wzrostu liczby orzeczeń ETPC przeciwko Polsce, które cały czas są w trakcie wykonywania. Zdaniem wnioskodawców przyczyną „bolączek” procesu wykonywania orzeczeń ETPC są problemy z doprowadzeniem do szybkiej i trwałej zmiany praktyki stosowania prawa czy też prawodawstwa krajowego.
Nawrocki zawetował także ustawę dotyczącą reklamy politycznej.
Jak powiedział prezydent Nawrocki - uzasadniając weto do tej ustawy - przepisy te „budziły zasadnicze zastrzeżenia ze względu na nieostre definicje i ryzyko nadmiernej ingerencji administracji w debatę publiczną”.
Wolność słowa nie polega na tym, że obywatel może mówić wyłącznie to, na co pozwoli mu urzędnik. Przyznanie urzędnikom rządowym prawa do rozstrzygania, co jest dozwoloną publicystyką, a co zabronioną reklamą, stwarza bezpośrednią pokusę wykorzystywania aparatu państwa do tłumienia krytyki i walki z opozycją - argumentował Nawrocki.
Jak zaznaczył „poza okresem kampanii nadzór powierzono organom rządowym uzależnionym przecież od woli większości parlamentarnej, co stanowiło bezpośrednie zagrożenie dla swobody debaty publicznej”.
Co ciekawe, ustawa ogranicza reklamę z zagranicy, jednak w taki sposób, że zakazywane są reklamy polityczne na przykład ze Stanów Zjednoczonych, ale nie są zakazywane te z Niemiec, jako kraju członkowskiego Unii Europejskiej - wskazał prezydent.
Zdaniem Nawrockiego „ustawa narzuciła Państwowej Komisji Wyborczej funkcje represyjne oraz prawo do nakładania drakońskich kar administracyjnych w szczycie kampanii i ciszy wyborczej”. Pogłębiałoby to niszczenie bezstronności PKW i wywoływałoby paraliżujący efekt mrożący przeciwko, czemu stanowczo protestowało nawet samo Krajowe Biuro Wyborcze - uzasadniał.
Dodał, że „dziennikarz, publicysta, organizacja społeczna czy zwykły obywatel nie mogą po prostu żyć w strachu, że ich opinia zostanie arbitralnie uznana za niedozwoloną reklamę polityczną i będzie skutkować karą”.
Wolność słowa jest prawem obywatela, a nie przywilejem przyznawanym przez władze. Na żadne ograniczenia w tym temacie zgadzać się nie będę - mówił prezydent.
Ustawa odnosiła się do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady z 2024 r., które ustanowiło przepisy dot. świadczenia usług reklamy politycznej i powiązanych usług, jak też, w określonych przypadkach, sponsorów w odniesieniu do gromadzenia, zatrzymywania, ujawniania i publikowania informacji związanych ze świadczeniem takich usług na rynku wewnętrznym.
Te ustawy uzyskały podpis
Pierwsza z podpisanych to nowelizacja ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw.
Według Ministerstwa Klimatu i Środowiska, które przygotowało dokument, najważniejszym elementem proponowanych zmian jest wprowadzenie aukcyjnego systemu wsparcia instalacji wytwarzających biometan o mocy zainstalowanej elektrycznej powyżej 1 MW.
Nowelizacja określa zasady funkcjonowania gazociągów bezpośrednich służących do przesyłu biogazu, biogazu rolniczego i biometanu. Celem tego rozwiązania jest zwiększenie możliwości wykorzystania tych paliw również poza miejscem ich wytwarzania. Drugi obszar objęty ustawą to rozwiązania porządkujące proces przygotowania inwestycji w odnawialne źródła energii. Doprecyzowano zasady lokalizowania lądowych farm wiatrowych również na podstawie zintegrowanego planu inwestycyjnego. Ujednolicono także zasady konsultacji społecznych z przepisami dotyczącymi planowania przestrzennego.
Kolejny podpisany przez prezydenta dokument to nowelizacja Prawa energetycznego. „Ustawa ma na celu przede wszystkim zwiększenie bezpieczeństwa i odporności systemu elektroenergetycznego, usprawnienie działania centralnego systemu informacji rynku energii, a także uporządkowanie kluczowych obszarów funkcjonowania tegoż rynku. Ustawa odpowiada na najważniejsze postulaty zgłaszane przez sektor oraz regulatora rynku, prezesa Urzędu Regulacji Energetyki” - podano w informacji.
Ustawa wprowadza obowiązek opracowania i stosowania planów działania na wypadek zdarzeń zakłócających działanie systemów informacyjnych związanych z centralnym systemem informacji rynku energii (CSIRE). Doprecyzowuje też zasady prowadzenia rozliczeń w sytuacjach niedostępności CSIRE oraz systemów współpracujących z przyczyn innych niż awaria.
Kolejną ustawą podpisaną przez prezydenta jest nowelizacja ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych.
Nowela zmienia przede wszystkim zasady nakładania i poboru opłat płaconych przez turystów, czyli opłaty miejscowej i uzdrowiskowej.
„Opłata miejscowa będzie mogła być wprowadzona bez konieczności wykazywania korzystnych właściwości klimatycznych miejscowości. Pozostanie wymóg posiadania walorów krajobrazowych oraz odpowiedniej bazy noclegowej. Tak jak dotychczas o wprowadzeniu opłaty zdecyduje rada gminy” – wyjaśniło MF.
Poinformowało, że w 2027 r. maksymalna stawka opłaty miejscowej wyniesie 5 zł za noc, a na obszarach ochrony uzdrowiskowej 5,50 zł. Są to stawki maksymalne – ostateczną ich wysokość ustala rada gminy – zaznaczył resort. Górna granica opłaty uzdrowiskowej sięgnie 6,86 zł.
Obecnie górna granica stawki opłaty miejscowej w 2026 r. wynosi 3,46 zł dziennie, a w miejscowościach znajdujących się na obszarach posiadających status obszaru ochrony uzdrowiskowej 4,89 zł dziennie. Górna granica stawki opłaty uzdrowiskowej w 2026 r. to 6,67 zł dziennie.
Czwartą ustawą, jaką podpisał prezydent, jest nowelizacja o zakazie tzw. greenwashingu, czyli reklamowania produktów jako przyjaznych dla środowiska, choć nie potwierdza tego stosowny certyfikat.
„Jednym z głównych celów ustawy jest ograniczenie greenwashingu, czyli stosowania niejasnych, nieuzasadnionych lub wprowadzających w błąd twierdzeń i oznakowań dotyczących wpływu produktów, marek lub działalności przedsiębiorców na środowisko. Nowe przepisy mają również zapewnić konsumentom czytelniejsze informacje o trwałości towarów, możliwości ich naprawy oraz okresie zapewniania aktualizacji oprogramowania” - podano.
Za działania wprowadzające w błąd uznano m.in. formułowanie twierdzeń środowiskowych bez jasnych, obiektywnych, publicznie dostępnych i weryfikowalnych oraz reklamowanie korzyści dla konsumentów, które są nieistotne i nie wynikają z żadnej cechy produktu lub działalności przedsiębiorcy.
Prezydent Karol Nawrocki podpisał także ustawę o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Nowe przepisy wykreślają dodatkowe sankcje, zapisane w przepisach o podatkach dochodowych, które nakładane są w sytuacji, kiedy przedsiębiorca za transakcję (powyżej 15 tys. zł) przeprowadzoną z podatnikiem VAT czynnym zapłaci na inny rachunek niż zamieszczony w odpowiednim wykazie podmiotów (tzw. białej liście) lub dokona płatności z pominięciem mechanizmu podzielonej płatności (MPP).
Zgodnie z ustawą, w przypadku płatności na rachunek spoza wykazu nabywca nadal będzie ponosił odpowiedzialność solidarną za zaległości podatkowe dostawcy w VAT na podstawie ustawy, tak samo, jak przy ominięciu MPP jedyną sankcją pozostanie ta wynikająca z ustawy. Dodatkowa kara, czyli brak możliwości zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów, nie będzie nakładana. Jako powód rezygnacji z sankcji w PIT i CIT resort finansów wskazał uruchomienie KSeF.
Prezydent złożył jeszcze podpis pod zmianą ustawy o podatku akcyzowym.
Nowe przepisy mają uszczelnić system poboru akcyzy na rynku papierosów elektronicznych oraz objąć podatkiem także urządzenia, które dotychczas pozostawały poza zakresem opodatkowania. Zmiany są odpowiedzią na przypadki obchodzenia obowiązujących przepisów poprzez sprzedaż oddzielnie poszczególnych elementów e-papierosów.
Ustawa przewiduje zmianę definicji papierosów elektronicznych i wprowadzenie nowych kategorii wyrobów, w tym wielorazowych papierosów elektronicznych na wymienne wkłady oraz pozostałych papierosów elektronicznych. Jednocześnie wkłady do urządzeń wielorazowych mają zostać wyłączone z akcyzy.
Nowe przepisy zakładają podniesienie akcyzy na urządzenia do waporyzacji oraz zestawy części do tych urządzeń z 40 zł do 50 zł za sztukę. Taka sama, 50-złotowa dopłata ma być doliczana do akcyzy od płynu zawartego w jednorazowym papierosie elektronicznym.
Od 1 stycznia 2027 r. wzrosnąć ma również stawka akcyzy na płyn do papierosów elektronicznych, z 1,80 zł do 2,20 zł za każdy mililitr.
Karol Nawrocki podpisał również nowelizację tegorocznej ustawy okołobudżetowej, która umożliwia przekazanie dodatkowych środków - maksymalnie 1 mld zł - na wypłatę renty wdowiej przez KRUS.
Głównym celem nowych przepisów jest umożliwienie przekazania dodatkowych środków z budżetu państwa (do kwoty 1 mld zł) na zwiększenie dotacji dla Funduszu emerytalno-rentowego (obsługiwanego przez KRUS). W trakcie prac w Sejmie przedstawiciele KRUS wyjaśniali, że do końca roku może zabraknąć co najmniej 400 mln zł.
Środki mają być przeznaczone na wypłaty tzw. renty wdowiej. O rentę wdowią mogą wnioskować również osoby uprawnione do rolniczych emerytur i rent z tytułu niezdolności do pracy, których liczba jest trudna do ustalenia. Z tego powodu zaplanowana w budżecie kwota okazała się być niewystarczająca.
Środki na zwiększone wypłaty mają pochodzić z przekierowania tzw. naturalnych oszczędności, czyli pieniędzy zablokowanych w trybie art. 177 ustawy o finansach publicznych. Przepis ten umożliwia podjęcie decyzji o blokowaniu planowanych wydatków budżetowych w przypadku m.in. niegospodarności w określonych jednostkach lub nadmiaru posiadanych środków.