Michał Dobrołowicz, RMF FM: Jak można oswoić śmierć? Czy w ogóle można i warto to robić?
dr Mateusz Zatorski, psycholog kliniczny: To trudne pytanie. Bardzo istotną częścią pracy psychologów jest praca z osobami będącymi w żałobie. Możemy do tego podejść profesjonalnie mówiąc, że u osób, które tracą kogoś bliskiego pojawiają się syndromy mające znamiona kryzysów psychologicznych. Struktura ludzka jest na tyle silna, że radzimy sobie z takimi problemami sami. Wiedza psychologiczna umożliwia zrozumienie tego, że gdy przypominamy sobie o cierpieniu spowodowanym odejściem kogoś bliskiego, jak dzieje się to teraz, w okolicy Wszystkich Świętych, to normalną reakcją są gniew czy strach. Z kryzysu wywołanym śmiercią osoby bliskiej można wyjść nie tylko obronną ręką, ale też silniejszym. Wszystkie aktualne badania psychologiczne wskazują, że tak może być. Ale musi być to proces, w którym ktoś, najczęściej psycholog, pomaga osobie cierpiącej.
W jaki sposób?
Nie ma jednej reakcji na śmierć. Wiele zależy od tego, kto zmarł, jaka to była śmierć. Jest wiele badań, które pokazują, że najczęstsza reakcja na śmierć - kogoś bliskiego, rodzica, dziecka - to gniew i targowanie się z życiem. Jeśli chodzi o zasoby psychiczne pozwalające poradzić sobie ze śmiercią bliskiej osoby, różnimy się w tym tak jak mamy różne kody DNA, jak bardzo różnimy się genetycznie.
Zastanawiam się, jak możemy się oswoić ze śmiercią w ogóle. Nie tylko śmiercią bliskiej osoby. Ale też z perspektywą naszej śmierci - tej, która kiedyś nadejdzie...
Mam często kontakt z osobami ze środowiska medycznego, które są bardzo blisko śmierci. Myślę choćby o lekarzach, którzy na co dzień ze śmiercią stykają się. Okazuje się, że wbrew pozorom dla nich mówienie czy myślenie o śmierci też jest bardzo trudnym doświadczeniem. Nawet myśl o śmierci, już w bardzo młodym wieku, powoduje w nas po prostu lęk i przerażenie. Reakcja jest zawsze taka sama. Chętnie uciekamy od tego problemu. Znam niesamowite badania z lat osiemdziesiątych pokazujących wprost zjawisko trwogi przed śmiercią. Okazuje się, że ludzie, u których wywoła się ideę śmierci, radzą sobie z tym w bardzo różny sposób. Jedną z popularnych reakcji jest ucieczka - nie paniczna, ale przemyślana.
Jaki sposób przepracowania, poradzenia sobie z trwogą po śmierci kogoś bliskiego?
Jeff Greenberg i Thomas Pyszczynski w swoich badaniach mówią o tym, że dobrym sposobem jest to, żeby nie separować się w Dzień Wszystkich Świętych. Jeżeli jest to tylko kwestia pójścia na cmentarz i zapalenia świeczki, to dobrze. Ale ważne jest to, żeby obok pojawiły się inne osoby. Formą oswojenia się z nieuchronnością śmierci jest to, że jesteśmy z bliskimi. Myślę, że każdy z nas odczuwa to stojąc nad grobem osoby bliskiej. I wiedząc, że obok jest ktoś bliski - ktoś żyjący. Ta żyjąca osoba daje ciągłość i poczucie bezpieczeństwa.