W najnowszym podcaście dowiecie się, jak zrodził się oryginalny projekt w dzielnicowym gronie, relatywnie małym, bo lokalnym, ale o wielkiej energii. Chodzi o radykalną zmianę samego historycznego centrum Nowej Huty. Plan został nazwany "Aleja Róż na nowo". Wygrał on konkurs i będzie realizowany w ramach budżetu obywatelskiego Miasta Krakowa. W najbliższych styczniowych dniach dojdzie do kluczowych dyskusji na temat tej inwestycji. Otrzymałem odpowiednie dokumenty i bez wahania postanowiłem wziąć udział w tej debacie.
Chciałbym serdecznie podziękować za zaproszenie p. Małgorzacie Szymczyk-Karnasiewicz, fotograf i nowohuckiej aktywistce, spiritus movens tego przedsięwzięcia. To dzięki jej zaangażowaniu i uporowi "Aleja Róż na nowo" nie pozostała jedynie w świecie pięknych idei, ale w nieodległym czasie będzie cieszyła nasze oczy. Zresztą nie tylko wzrok, bo koncepcja bierze pod uwagę także inne zmysły. Przecież róże mają również zapach. A w planach są nie tylko różane wrażenia. Będzie - jak czytam- miejsce między innymi na łąkowe kwiecie.
Projekt dotyczy odcinka Alei Róż wyłączonego z ruchu samochodowego (pomiędzy Placem Centralnym a Aleją Przyjaźni). Ogólnodostępność tej przestrzeni zapewni możliwość korzystania z powstałych elementów małej architektury wszystkim mieszkańcom dzielnicy i miasta, a wprowadzenie roślinności i róż przywróci temu miejscu pierwotny charakter.
Taki jest cel inwestycji, realizowanej przez firmę Marcin Gajda Architektura Krajobrazu na zlecenie Zarządu Zieleni Miejskiej w Krakowie. Streszczę za chwile inne założenia i propozycje. Najpierw jednak uświadomię czytelnikom i słuchaczom spoza Nowej Huty, jaką rolę Aleja Róż odgrywała w przeszłości i jaką funkcję miałaby teraz pełnić w naszej dzielnicy.
Na facebookowej stronie "Aleja Róż na nowo" p. Szymczyk-Karnasiewicz pisze o historii tego miejsca. Przypomina, że pierwotnie Aleja Róż służyła jako enklawa zieleni i kwiatów oraz małej architektury, która pięknie korespondowała z fasadami budynków.
Niestety władze komunistyczne zdecydowały o lokalizacji w południowej części Alei Róż pomnika Lenina, który w 1973 r. został odsłonięty, co się wiązało z wybetonowaniem miejsca i zmianą jego charakteru. Odtąd ta część została zamieniona w plac, na którym wręczano legitymacje partyjne działaczom, przywożąc ich z całej Polski. W 1979 r. monument został uszkodzony po podłożeniu ładunku wybuchowego - mój mąż wykonał jedyne na świecie zdjęcie (z ukrycia) dokumentujące uszkodzenia- a następnie naprawiony.
Na marginesie - historia tej unikatowej fotografii to kolejny fascynujący wątek, któremu chciałbym poświęcić uwagę w moim podcaście "Nowa Huta krok po kroku". Zobaczymy.
Pani Małgorzata przywołuje kolejne znaczące sceny historyczne i obecny widok centralnego punktu w starej części naszej miejskiej przestrzeni.
Ostatecznie pomnik usunięto w roku 1989. Na początku lat 2000 przeprowadzono remont bez procesu konsultacyjnego z mieszkańcami i zamiast przywrócić tej części alei Róż pierwotny charakter uczyniono z niej deptak osiedlowy o powierzchni 638 metrów kwadratowych. Z tej części zniknęły prawie całkowicie róże co absolutnie kłóci się z jej nazwą.
Jak podreśla aktywistka, tak mocno zaangażowana w plany powrotu do najlepszych tradycji tego miejsca, ale w odmiennym kontekście - naszych czasów, to co tutaj przez lata uczyniono to jedna, wielka pomyłka.
Przestrzeń placu w Alei Róż jest pusta, wybetonowana i niefunkcjonalna. Brakuje w niej miejsc do siedzenia, ciekawych akcentów małej architektury a przede wszystkim brakuje zieleni i kwiatów, które zostały w tej przestrzeni pierwotnie zaprojektowane i zrealizowane (najlepiej obrazują to zdjęcia z lat 60 aż do pocz. 70. XX w.). Istniejące obecnie elementy są przypadkowe, nie pasują do otaczającej je przestrzeni i do siebie nawzajem. Tymczasem, szczególnie w okresie letnim, plac ożywa, jednak brakuje tam przestrzeni umożliwiającej funkcjonalne korzystanie z niej - np. użytkownicy siedzą na niewygodnych schodach.
To się jednak zmieni - podkreśla p. Małgorzata Szymczyk-Karnasiewicz - kiedy zostanie zrealizowany zwycięski projekt "Aleja Róż na nowo" w ramach budżetu obywatelskiego.
Połączenie tradycji z nowatorskim spojrzeniem to charakterystyczna cecha inwestycji. To zakotwiczenie w przeszłości jest bez przerwy podkreślane w dokumencie, który otrzymałem. To zrozumiałe, bo stara część Nowej Huty została oficjalnie uznana za zabytkową, a 29 listopada zeszłego roku weszły w życie przepisy uchwały Rady Miasta Krakowa w sprawie utworzenia u nas parku kulturowego. Co się kryje za tym sformułowaniem? Wszelkie nowe obiekty i elementy zagospodarowania przestrzeni, m.in. tablice i urządzenia reklamowe, będą musiały być zgodne z tymi przepisami. Natomiast obiekty i elementy już istniejące powinny zostać dostosowane do nich w ciągu sześciu miesięcy, tj. do 29 maja 2021 r.
Jak widać, w końcu nasze ukochane miejsce przestaje być jakimś krakowskim "harlemem", gettem ludzi wykluczonych, przynajmniej mentalnie. Przecież nie ma u nas żadnych slumsów, a bardzo cenne, unikatowe w tej części Europy, przykłady architektury. Trzeba o nie zadbać, dopóki nie jest za późno. Już odeszło w niebyt tyle pamiątek. Czas na troskę o to, co wciąż da się ocalić, ale nie na zasadzie komunistycznego skansenu dla żądnych kiczowatych ciekawostek turystów z Zachodu.
Trawestując komunistyczne hasło, dewizę socrealizmu - "narodowego w formie, socjalistycznego w treści", można teraz mówić o Nowej Hucie jako "tradycyjnej w idei, nowoczesnej w realizacji". À propos, wybitny znawca tego miejsca na ziemi, historyk sztuki Maciej Miezian, napisał świetny przewodnik zatytułowany "Nowa Huta: Socjalistyczna w formie, fascynująca w treści". W punkt!
"Aleja Róż na nowo" moim zdaniem spełnia wszystkie omówione przeze mnie wymogi.
Kompozycja jest współczesną interpretacją nigdy nie zrealizowanego projektu placu w Alei Róż, odwołującego się do koncepcji ogrodu barokowego. (...) Jak nazwa zadania wskazuje ‘Aleja Róż na Nowo’, projekt wprowadza nową, funkcjonalną aranżację wnętrza z poszanowaniem jego historii. Rodzaj nowej nawierzchni ma ograniczyć szybki ruch rowerowy oraz skateboarding w miejscach przeznaczonych do wypoczynku pośród zieleni.
A oto kilka wybranych przeze mnie elementów tego ambitnego planu:
W ten sposób wyłoniłaby się kolejna oaza przyrody w naszym "mieście ogrodzie"! A skoro byłoby gdzie, to trzeba mieć na czym odpoczywać. O to projektanci też się zatroszczyli.
Pamiętam z dzieciństwa nowe ławki na młodych nowohuckich osiedlach. Wyglądały bardzo ładnie, były dobrze wyprofilowane i doskonale się sprawdzały, póki nie zaczęła z nich złazić farba i jakiś chuligan nie udowodnił, że jako błędny rycerz jest w stanie pokonać tego osiedlowego smoka. Bierze mnie na wspominki, bo twórcy nowej koncepcji czerpią inspirację z takich okruchów pamięci. Czasami są tak są w tym skrupulatni, że aż dziw bierze.
Jestem przekonany, że realizacja zwycięskiego projektu "Alei Róż na nowo" to będzie - mówiąc w przenośni - gęsty rząd słupków odgraniczających nas od kiepskiej inwestycji sprzed dekady. Sprawie poświęcę także kolejne podcasty. A w najnowszym odcinku rozmawiam na ten temat Jarosławem Klasiem - kulturoznawcą, animatorem i menadżerem kultury. Kończy on pracę doktorską na Uniwersytecie Jagiellońskim o zarządzaniu dziedzictwem kulturowym Nowej Huty. Kieruje też Nowohuckim Laboratorium Dziedzictwa w Ośrodku Kultury im. C. K. Norwida.
Orkiestracja przestrzeni i prac
(Pani Małgorzacie Szymczyk-Karnasiewicz oraz
twórcom i realizatorom projektu "Aleja Róż na nowo”)
trzeba rozebrać
Aleję Róż aby
ubrać ją ładniej i modniej
na nowo
mamy A
jak Anarchia
będzie A
jak Aranżacja
Jest L
jak Lekceważenie
ma być L
jak Liczenie się
jest E
jak Efekciarstwo
po erracie będzie E
jak Estetyka
mamy J
jak Jazgot
plany mówią o J
jak Jedność
postawiono na A
jak Agresywność
czas na A
jak Akceptacja
A El E Jot A
było
i będzie
A El E Jot A
ale
lepiej
a aleja RÓŻ?
róże będą
ale nie tylko w słowie
w rozbiorze
wyrazu
na litery
róże będą literalnie
dosłownie
na wyciągnięcie ręki
z piórem by je opisać
z ołówkiem by naszkicować
z pędzlem by na malować
z batutą by dyrygować
jak w filharmonii florystycznej
Wielką Orkiestrą Róż
NOWA HUTA KROK PO KROKU. WSZYSTKIE PODCASTY BOGDANA ZALEWSKIEGO ZNAJDZIECIE >>> TUTAJ <<<