Pierwszy czwartek października zarezerwowany jest dla uroczystości w Sali Giełdy w siedzibie Akademii Szwedzkiej w Sztokholmie. Sekretarz tego gremium Mats Malm ujawnił punktualnie o godzinie 13:00 nazwisko tegorocznego laureata literackiej Nagrody Nobla wraz z krótkim uzasadnieniem wyboru.
Laureatem Nagrody Nobla 2021 w dziedzinie literatury został Abdulrazak Gurnah. Ten powieściopisarz, urodzony w Tanzanii, mieszka dziś w Wielkiej Brytanii.
Abdulrazak Gurnah urodził się w 1948 roku i dorastał na Zanzibarze, jako uchodźca przybył do Wielkiej Brytanii pod koniec lat 60. zeszłego wieku. Aż do emerytury pracował jako profesor literatury postkolonialnej na uniwersytecie w Kent.
Gurnah jest autorem 10 powieści i wielu opowiadań, w których przewijają się historie migrantów.
Zaczął pisać w wieku 21 lat, już po przybyciu do Anglii, początkowo w rodzimym swahili, potem także w języku angielskim.
Jego najbardziej znane powieści to "Memory of Departure", "Pilgrims Way", "Dottie", "Paradise", "Admiring Silence", "By the Sea", "Desertion" i "The Last Gift".
Jego książki do tej pory nie zostały przełożone na język polski.
Szwedzka Akademia przyznanie nagrody literackiego Nobla dla Abdulrazak Gurnah uzasadniała, "bezkompromisowym i współczującym zgłębieniem efektów kolonializmu i losów uchodźców, zawieszonych między kulturami i kontynentami".
"Jego prace dają nam szczery obraz Afryki, która jest dla nas nieznana. Świat, który podlegał handlarzom niewolników pod kilkoma imperiami kolonialnymi. Pisze o rasizmie i uprzedzeniach" - mówił przewodniczący Komitetu Noblowskiego Anders Olsson.
Olga Tokarczuk, Wisława Szymborska, Czesław Miłosz, Władysław Reymont i Henryk Sienkiewicz - to polscy laureaci literackiej Nagrody Nobla.
- 1905 r. - Henryk Sienkiewicz - za "wybitne osiągnięcia w dziedzinie epiki i rzadko spotykany geniusz, który wcielił w siebie ducha narodu".
- 1924 r. - Władysław Reymont - "za wybitny polski epos narodowy Chłopi".
- 1980 r. - Czesław Miłosz - za to, że "z bezkompromisową jasnością postrzegania wyraził warunki, na jakie wystawiony jest człowiek w świecie ostrego konfliktu".
- 1996 r. - Wisława Szymborska - za "poezję, która z ironiczną precyzją pozwala historycznemu i biologicznemu kontekstowi ukazać się we fragmentach ludzkiej rzeczywistości".
- 2018 r. - Olga Tokarczuk - "za wyobraźnię narracyjną, która z encyklopedyczną pasją prezentuje przekraczanie granic jako formę życia".
Szwedzką Akademię, na wzór Akademii Francuskiej, założył król Gustaw III w 1786 roku. Liczy ona 18 członków. W jej skład wchodzą pisarze, poeci, filolodzy i językoznawcy.
W 1897 roku członkowie Szwedzkiej Akademii dowiedzieli się z testamentu Alfreda Nobla - wynalazcy dynamitu - że mają stanowić jury międzynarodowej nagrody, przyznawanej co roku jakiemuś pisarzowi za "najwybitniejsze dzieło o tendencjach idealistycznych".
Członkowie Akademii, której zadaniem była troska o czystość języka szwedzkiego i popularyzowanie szwedzkiej literatury, początkowo nie czuli się powołani do oceniania literatury światowej. Pierwszą nagrodę przyznali dopiero pięć lat później.
Kandydatów do literackiego Nobla zgłaszają poprzedni laureaci, członkowie podobnych akademii w innych państwach, profesorowie literatury i historii literatury z uczelni akademickich, przewodniczący związków pisarzy, PEN-klubów z całego świata oraz sami członkowie Szwedzkiej Akademii.
Kandydatury można zgłaszać do końca stycznia. Jest ich zazwyczaj ok. 500, po pierwszej selekcji zostaje 150-200 nazwisk.
W marcu lista zawęża się do 10-20 nazwisk, przed wakacjami obejmuje maksymalnie 5-8 propozycji.
We wrześniu dyskutuje się przeważnie już tylko nad dwiema kandydaturami.
Głosowanie odbywa się następująco: sekretarz Akademii obchodzi stół ze srebrną tacą, a akademicy składają na niej karteczki z wybranym nazwiskiem. Obowiązuje absolutna większość głosów - jeżeli nie uda się za pierwszym razem, głosowanie odbywa się ponownie.
Nagroda Nobla to złoty medal i kaligrafowany dyplom. W ubiegłym roku Fundacja Noblowska podwyższyła o 1 mln koron (98 tys. euro) do 10 mln koron (980 tys. euro) wartość nagrody pieniężnej w każdej z sześciu dziedzin.
W związku z pandemią Covid-19 w dniu 10 grudnia w rocznicę śmierci Alfreda Nobla w Sztokholmie nie odbędą się tradycyjne uroczystości. Laureaci tak jak przed rokiem mają otrzymać nagrody w swoich krajach za pośrednictwem szwedzkich placówek dyplomatycznych.
Decyzja dotycząca wręczenia nagrody w Oslo ma zapaść w połowie października.