W latach 50-tych ubiegłego wieku archeolodzy natrafili na niezwykły pochówek na Sejerø, wyspie o powierzchni zaledwie 12 kilometrów kwadratowych, oddalonej o kilka kilometrów od znacznie większej Zelandii. Wśród pradawnych śmieci, głównie muszli i resztek jedzenia, spoczywał szkielet mężczyzny, który - jak się okazało - żył około 6000 lat temu, czyli w czasach, gdy łowiecko-zbieracki świat ustępował miejsca rolnictwu. Naukowcy nazwali go „Człowiekiem z Rødhals”. Dzięki najnowocześniejszym badaniom izotopowym i analizie DNA, badacze zrekonstruowali nie tylko jego pochodzenie i dietę, ale także niezwykłą historię życia na styku dwóch epok – mezolitu i neolitu.
Między 3800 a 3900 rokiem p.n.e., na północ Europy zaczęli napływać pierwsi rolnicy. Przynieśli ze sobą nie tylko nowe narzędzia i technologie, ale przede wszystkim zupełnie inny sposób życia i odżywiania. Dla ludzi takich jak „Człowiek z Rødhals” oznaczało to koniec świata, jaki znali ich przodkowie, świata w którym rytm dnia wyznaczały polowania, zbieranie dzikich roślin i rybołówstwo. Badania izotopowe przeprowadzone na kościach i zębach „Człowieka z Rødhals” ujawniły niezwykły obraz jego życia.
Co jadł Człowiek z Rødhals i dlaczego to tak istotne?
Analizy wykazały, że na początku swojego życia odżywiał się głównie tym, co dawało mu morze, w tym rybami, mięczakami, czy mięsem fok. To typowa dieta łowcy-zbieracza z epoki mezolitu. Jednak około 11. roku życia w jego jadłospisie zaczęły pojawiać się coraz większe ilości białka pochodzenia lądowego, najprawdopodobniej mięsa i produktów dostarczanych przez pierwszych rolników.
To niezwykłe, bo dotąd nie spotkano się z tak wyraźną zmianą diety u przedstawicieli tej kultury. Jak podkreślają naukowcy, społeczności łowiecko-zbierackie były niezwykle konserwatywne, a zmiana sposobu odżywiania oznaczała nie tylko zmianę menu, ale i całego stylu życia, łącznie z wierzeniami i rytuałami.
Kim był Człowiek z Rødhals?
Pochówek „Człowieka z Rødhals” nie daje jednoznacznych odpowiedzi, co do jego przynależności. Z jednej strony, jego genetyczne korzenie sięgają lokalnej kultury Ertebølle, typowej dla łowców-zbieraczy. Z drugiej jednak, sposób pochówku, w tym brak charakterystycznych dla mezolitu śladów ochry oraz obecność kamiennej ramy grobu, przypomina raczej zwyczaje wczesnych rolników. Czy był to człowiek, który przez część roku żył wśród rolników na Zelandii, a potem wracał na swoją wyspę, by łowić ryby i żyć jak jego przodkowie?
A może był jednym z tych, którzy jako pierwsi zaczęli łączyć stare i nowe tradycje, tworząc pomost między dwoma światami? Odpowiedzi na te pytania naukowcy wciąż poszukują.
Jak podkreśla współautor pracy, dr John Meadows z Leibniz Center for Archaeology, Sejerø była miejscem ubogim w zasoby lądowe, co mogło zmuszać jej mieszkańców do sezonowej migracji lub wymiany z rolnikami z Zelandii. To właśnie takie przypadki, jak „Człowiek z Rødhals”, pozwalają lepiej zrozumieć, jak wyglądało przejście od łowiectwa do rolnictwa. Jak się okazuje ten proces nie wszędzie przebiegał gwałtownie i nie zawsze oznaczał natychmiastowe porzucenie dawnych zwyczajów.
„To tylko jedna historia, jedno życie i jedno pokolenie” - podkreśla pierwszy autor pracy, dr Anders Fischer z Uniwersytetu w Göteborgu - „ale dzięki połączeniu badań DNA, precyzyjnych analiz izotopowych i nowych metod ekologii możemy coraz lepiej rozumieć wybory i losy ludzi żyjących w czasach przełomu. Być może w przyszłości poznamy także losy jego dzieci i wnuków”.