Beta Pictoris to stosunkowo młoda, licząca około 23 milionów lat gwiazda, wokół której rozciąga się spektakularny dysk pyłowy. Ten układ planetarny od lat fascynuje naukowców, stanowiąc modelowy przykład miejsca, gdzie wciąż trwają procesy formowania się planet. W jego obrębie zidentyfikowano co najmniej trzy gazowe olbrzymy, z których Beta Pictoris b jest najmasywniejsza. Planeta o masie szacowanej na około 11 mas Jowisza porusza się po szerokiej orbicie, okrążając swoją gwiazdę w ciągu 23 lat.
Zespół badaczy z Max Planck Institute for Astronomy w Heidelbergu oraz Observatoire de la Côte d’Azur w Nicei przeprowadził szczegółowe obserwacje Beta Pictoris b, wykorzystując najnowszą wersję instrumentu GRAVITY+, zamontowanego na interferometrze Bardzo Dużego Teleskopu (VLTI) w obserwatorium ESO Paranal w Chile.
GRAVITY+ to zaawansowane narzędzie, które dzięki ulepszonym systemom optyki adaptacyjnej pozwala na wyjątkowo precyzyjne badania atmosfer planet pozasłonecznych.
Mamy dane o atmosferze tajemniczej planety
Jak podkreślają naukowcy, GRAVITY+ umożliwia nie tylko detekcję planet, ale także analizę składu chemicznego ich atmosfer z niezwykłą dokładnością. To właśnie dzięki temu instrumentowi udało się uzyskać nowe dane dotyczące proporcji izotopów w atmosferze Beta Pictoris b. Analiza proporcji dwóch izotopów węgla (12C i 13C) w cząsteczkach tlenku węgla (CO) obecnych w atmosferze planety jest jedną z metod pozwalających określić miejsce powstania gazowego olbrzyma. Zgodnie z teorią, proporcja tych izotopów powinna zależeć od tego, czy planeta powstała w części dysku, gdzie tlenek węgla występował w postaci lodu (poza tzw. linią śniegu), czy w cieplejszym obszarze, gdzie CO był gazem.
Poprzednie pomiary, wykonane jeszcze przed modernizacją instrumentu GRAVITY, sugerowały, że Beta Pictoris b mogła uformować się poza linią śniegu, a następnie przemieścić się bliżej gwiazdy. Jednak nowe, bardziej precyzyjne dane uzyskane za pomocą GRAVITY+ wskazują na wyższy stosunek 12C do 13C, zgodny z wartościami obserwowanymi w Układzie Słonecznym oraz w przestrzeni międzygwiezdnej.
Wnioski naukowców
Otrzymane wyniki sugerują, że stosunek izotopów węgla w atmosferach młodych gazowych olbrzymów nie różni się znacząco, niezależnie od miejsca ich powstania w dysku protoplanetarnym. To oznacza, że dotychczasowa metoda wykorzystująca analizę izotopową może nie być wystarczająco czuła, by rozróżnić scenariusze formowania się planet. Najprawdopodobniej różnice w proporcjach izotopów są zbyt subtelne, by można je było wykryć obecnymi technikami. Jak zauważają badacze, podobne wartości stosunku 12C/13C uzyskano dla kilkunastu innych młodych gazowych olbrzymów, co dodatkowo podważa skuteczność tej metody jako narzędzia do określania miejsca narodzin planet.
Oprócz analizy izotopowej, naukowcy zaobserwowali także subtelne zmiany w jasności Beta Pictoris b, które mogą być związane z jej rotacją trwającą około 8,7 godziny. To może wskazywać na obecność chmur lub dynamicznych procesów chemicznych w atmosferze planety, jednak do potwierdzenia tej hipotezy potrzebne są dalsze, jeszcze bardziej czułe obserwacje.