Czy można z pomocą nowoczesnych, nieinwazyjnych metod diagnostycznych ocenić, jak szybko się starzejemy i przewidzieć, jakie choroby mogą nas czekać za kilka, a nawet kilkanaście lat? Naukowcy ze Stanów Zjednoczonych i Nowej Zelandii pokazują, że odpowiednia analiza obrazu rezonansowego mózgu może to umożliwić. Przekonują, że opracowane przez nich narzędzie DunedinPACNI, pozwala na oszacowanie tempa starzenia mózgu i ryzyka rozwoju chorób takich jak demencja, zanim pojawią się pierwsze objawy.
DunedinPACNI na podstawie pojedynczego badania MRI mózgu potrafi już w wieku średnim wskazać, kto jest bardziej narażony na rozwój przewlekłych chorób, które zwykle pojawiają się dopiero po wielu latach. Taka wiedza może być impulsem do zmiany stylu życia i diety, zanim pojawią się pierwsze symptomy choroby. W przypadku osób starszych narzędzie pozwala przewidzieć, czy w przyszłości rozwiną się u nich objawy demencji lub innych schorzeń związanych z wiekiem - także na długo przed ich wystąpieniem.
To daje szansę na wcześniejsze podjęcie działań, które mogą spowolnić lub nawet zatrzymać rozwój choroby.
Podstawą dla DunedinPACNI były dane z tzw. Dunedin Study - jednego z najdłużej na świecie prowadzonych badań obserwacyjnych, zmierzających do zbadania związku między czynnikami ryzyka a występowaniem określonych chorób. Od lat 70. XX wieku naukowcy śledzili losy ponad tysiąca osób urodzonych w Dunedin w Nowej Zelandii. Regularnie badano ich ciśnienie krwi, BMI, poziom glukozy i cholesterolu, funkcje płuc i nerek, a nawet stan uzębienia. Na podstawie zmian tych parametrów przez niemal 20 lat powstawał indywidualny dla każdego uczestnika "wskaźnik tempa starzenia".
Następnie naukowcy z pomocę technik uczenia maszynowego wytrenowali algorytm, by na podstawie jednego skanu MRI mózgu - wykonanego w wieku 45 lat - potrafił przewidzieć ten wskaźnik. Narzędzie przetestowano także na innych grupach z Wielkiej Brytanii, USA, Kanady i Ameryki Łacińskiej.
Wyniki są jednoznaczne: osoby, które według DunedinPACNI starzeją się szybciej, gorzej wypadają w testach poznawczych i szybciej dochodzi u nich do zaniku hipokampa - kluczowego obszaru mózgu, odpowiedzialnego za pamięć. Co więcej, są one aż o 60 proc. bardziej narażone na rozwój demencji w kolejnych latach i wcześniej zaczynają mieć problemy z pamięcią czy zdolnościami poznawczymi. Okazuje się przy tym, że tempo starzenia mózgu jest ściśle powiązane z kondycją całego organizmu. Osoby z wyższym wskaźnikiem tempa starzenia są bardziej podatne na choroby serca, płuc czy udary. W porównaniu z osobami starzejącymi się wolniej, w ciągu kilku lat są o 18 proc. bardziej narażone na rozwój przewlekłych chorób i aż o 40 proc. bardziej na przedwczesną śmierć.
DunedinPACNI daje nadzieję na wcześniejsze wykrycie osób zagrożonych chorobą Alzheimera i możliwość podjęcia interwencji zanim dojdzie do poważnych uszkodzeń mózgu. Narzędzie może również pomóc naukowcom zrozumieć, dlaczego niektórzy ludzie - np. osoby z zaburzeniami snu czy problemami psychicznymi - starzeją się szybciej. Co ważne, narzędzie działa równie skutecznie w różnych grupach demograficznych i społeczno-ekonomicznych - zarówno wśród mieszkańców Ameryki Łacińskiej, jak i osób o niższych dochodach czy innych kolorach skóry w Wielkiej Brytanii.
Autorzy pracy mają nadzieję, że DunedinPACNI stanie się kluczowym narzędziem w przewidywaniu ryzyka chorób, zwłaszcza Alzheimera i innych prowadzących do demencji, a także w monitorowaniu postępu tych schorzeń. Zespół badawczy złożył już wniosek patentowy na swoje odkrycie.