"Nimfomanka" jest w stanie wywołać prawdziwą burzę, ale niezawierającą ani grama dyskusji na temat obrazoburczości w sztuce. Jakakolwiek seksualność, której tyczy się przecież w stu procentach najnowsze dzieło von Triera, to problem nie ludzi stojących za kamerą, piszących scenariusze i kadrujących sceny wyuzdanego seksu, ale widowni, gromadzącej się przed ekranami w celu spełnienia skrytych fantazji. Pamiętam wywiad z Larsem, sprzed ośmiu bodaj lat, kiedy na ekrany wchodził jego "Szef wszystkich szefów". Nieistniejący już dziś magazyn "Film", wtedy zapewne pod rządami Marcina Prokopa, opublikował (nie pamiętam już teraz czy autorski, czy odkupiony z zagranicznej prasy) zapis rozmowy z kontrowersyjnym twórcą, którego pytano między innymi o różnorodność, do której posuwa się od czasów "Przełamując fale", przez "Idiotów" i "Dogville", na komediowym "Szefie wszystkich szefów" właśnie skończywszy. Von Trier powiedział wtedy, co mną wstrząsnęło i kazało mi zapamiętać te słowa - jak widać - na lata, że problematycznym artystą jest i nie zamierza na dotychczasowych eksperymentach poprzestać, co - ma nadzieję - popchnie go w przyszłości do zrealizowania filmu pornograficznego.
Ile w przytoczonej wizji pornograficznego hitu kinowego było prawdy, zweryfikować nie umie zapewne nawet ówczesny rozmówca von Triera, bo z wielkimi postaciami jest tak, że trudno odrzeć ich z maski i rozszyfrować kolejny krok. Faktem jest jednak, że "Nimfomankę" jako najodważniejsze dzieło tej i kilku poprzednich dekad zapowiadano. Dziwić może więc po seansie fakt, że świat oglądał już dużo mocniejsze obrazy kinowe, choćby serbski "Klip" czy "9 songs" sprzed dziesięciu lat, a w prezentowanej właśnie pierwszej części "Nimfomanki" nagości może i jest wiele, ale nie tak przesadnie, jak hucznie ją anonsowano. Jak wiele więcej się spodziewano może mówić sytuacja, w której wychodzący z kina ludzie zaskoczeni są dziś brakiem widoku na ekranie nagiej Charlotte Gainsbourg, która jest przecież główną bohaterką obrazu, a słynny kadr, który wypłynął podczas promocji opowieści, przedstawiający tytułową postać w gronie dwóch umięśnionych, czarnoskórych mężczyzn, nie należy nawet do żadnej z sekwencji tego epizodu i domyślać się można, że zobaczymy go dopiero za trzy tygodnie, kiedy polską premierę mieć będzie "Nimfomanka - Część II".
Nie odnoszę wrażenia, że ktoś mnie okłamał, bo nie szedłem do kina z myślą, że nagapię się na ciało młodej kobiety. Błąd w interpretacji oczekiwanych seansów polega bowiem na tym, że zasugerowani otoczką chcemy zobaczyć coś, czego żaden fenomenalny twórca nam naprawdę nie zaserwuje, a spece od PR-u obrócą i przejaskrawią punkty zaczepne filmu tak, byśmy odnieśli tylko złudne wrażenie, że coś nas jednak może zszokować. To właśnie było prologiem do dyskusji o strachu, którym miał nas nakarmić "Antychryst" von Triera sprzed pięciu lat, zapowiadany jako horror psychologiczny. Zło ukazane zostało w nim jednak jako lęk dwojga zagubionych ludzi, a tytułowe siły nieczyste wyrażone były za pomocą żołędzi, które spadając z drzewa odbijają się irytująco o dach domku w górach.
Podobnie zresztą jak w "Antychryście" - i w "Nimfomance" von Trier nie mówi nam, że konkretna systematyka każe nam umiejscawiać zło pod postacią diabła omamiającego i poniewierającego naiwnymi istotami, lecz w ludziach, którzy (choć zabrzmieć to może dość banalnie) sami sobie zgotowali swój los. Jeśli więc Joe, tytułowa nimfomanka, leżąc półprzytomna na ulicy zostanie znaleziona przez - wydawać by się mogło - nieprzypadkowego przechodnia, musimy wierzyć, że o ile widzimy ją pobitą, to nie jej wyrządzono krzywdę, ale ona właśnie tę przemoc stosowała. Najnowszy film von Triera działa bowiem na zasadzie lustra, w którym sami powinniśmy znaleźć swoje odbicie. Wszyscy my, również ci, którzy idziemy do kina z pobudek czysto hormonalnych, bo inaczej nie jestem w stanie wytłumaczyć faktu, że sale kinowe dosłownie pękają w szwach - a wiem, co mówię, bo "Nimfomankę" przyszło mi oglądać nie na specjalnym pokazie prasowym, ale po zakupieniu biletu do jednego z krakowskich kin.
Istnieje pewien problem, drażniący okrutnie część widowni, która ogląda więcej, niż przeciętny widz: publiczność, której wydaje się, że wie najlepiej, co autor miał na myśli; publiczność, która uważa nie wiedzieć czemu, że zna się na filmach; w końcu publiczność, która ma monopol na wyrażanie opinii na temat obrazu, nie przyjmując swoją drogą cudzych opinii. Gdy niespełna sześć lat temu Allen nakręcił "Vicki Cristina Barcelona" zachwycano się jego kunsztem reżyserskim, choć powiedzenie przecież, że to kwintesencja allenowskiej wrażliwości jest, mówiąc najłagodniej, wierutnym kłamstwem. Opinie te wyrażają oczywiście ci, dla których Woody na "Vicky" się zaczął, ewentualnie jeszcze jacyś drudzy, którzy lata temu w telewizji publicznej obejrzeli "Bierz forsę i w nogi", dziś już zresztą nie łącząc postaci zawadiackiego okularnika z podstarzałym (acz wyśmienitym) twórcą inteligentnych opowieści. I o ile uważam, rzecz jasna, że rzeczona "Vicky" to dzieło powalające ówczesne produkcje na łopatki (wówczas w kinach "Szybko i wściekle" - część wątpliwej mądrości sagi pełnej akcji; "Co jest grane?" - z najgorszą rolą De Niro w karierze; "Nieproszeni goście" - drętwy horror zerowej klasy), o tyle przyznać trzeba, że film jest maksymalnie kwintesencją wrażliwości almodovarowskiej, co kłóci się przecież z "monopolem na recenzowanie" wspomnianych niedzielnych kinomanów. Ci bowiem nie sięgnęli po żaden z wcześniejszych filmów Allena, a nazwisko hiszpańskiego Pedro jest im znane, o ile w ogóle, co najwyżej z "Volver".
Tu dochodzimy do kolejnego punktu, który dała nam demokracja, bo przecież w świetle prawa każdy krytykować może. Nie może być jednak tak, że oddajemy głos ludowi, który wpływa na losy współczesnej kinematografii, ogłupiając i wypaczając gusta tych, którzy samodzielnie nie są zdolni do wyłapywania prawdziwych perełek kina. Po drugie, nie może być tak, że szanowany serwis internetowy, dostarczający dobrze wysmażone steki w postaci newsów, opinii i obszernych publikacji w innych formach, bazuje w zdecydowanie przeważającej mierze na zdaniu amatorów, bo o ile w narodzie siła, o tyle gorzej, jeśli za mówienie nam, co powinniśmy oglądać, zabiera się banda ignorantów: tak na przykład mam prawo czuć się upokorzony jako widz, którego nie jest w stanie zdeformować jeden czy drugi dyletant, jeśli "Wstyd" McQueena czy "Oliver Twist" Polańskiego w przywołanym serwisie ocenione są nieznacznie, prawie wręcz niezauważalnie lepiej od miałkiego "American Pie", podczas gdy jeszcze "Antychryst" von Triera zrównany został już prawie dokładnie z ziemią, osiągając dużo niższą belkę punktową.
Jeśli więc pragniemy wyrażać te - w naszym mniemaniu - nieskazitelne i niepodlegające sprzeciwom osądy, musimy mieć na uwadze fakt, że nasz wyrok powinniśmy uzasadnić choćby minimalną znajomością dość szerokiego problemu, którym zajął się von Trier w "Nimfomance", a który siedzi przecież w każdym z nas. Jeśli trzy czwarte publiczności nie widziała żadnego jego poprzedniego dzieła, a to najnowsze okaże się kasowym hitem, tylko potwierdzi się moja opinia, że Polska - i pewnie cały świat, który do tej pory warczał na Larsa po jego słynnej wypowiedzi z Cannes na temat wyrozumiałości wobec Hitlera - poszła do kina na seks w czystej postaci. Reżyserowi życzę jednak dobrej zabawy przy liczeniu dolarów, tym bardziej, że nie jestem w stanie rozszyfrować, czy przypadkiem daliśmy się nabrać na jego zwyczajny eksperyment, który miał na celu wmówić widzom, że obcują z dziełem wyższym i doskonałym. "Nimfomanka" bowiem to świetnie zmontowany, w kwestii wizualnej, dźwiękowej i scenariuszowej, film, który zasługuje na owacje na stojąco. Pytanie tylko, czy powinniśmy go odczytywać śmiertelnie poważnie.
OCENA FILMU: 7/10