Przez tysiące lat Skandynawia była przykryta grubą warstwą lądolodu. Ciężar lodu sprawił, że skorupa ziemska ugięła się pod jego naporem. Gdy lodowiec ustąpił, ziemia zaczęła powoli wracać do swojego pierwotnego położenia. Proces ten nazywa się ruchem izostatycznym.
Nowego lądu przybywa z prędkością ośmiu milimetrów na rok. Choć rok do roku zmian nie widać, to jednak są one zauważalne już w czasie jednego ludzkiego życia.
Nowe wyspy i znikające porty
W archipelagu Kvarken, położonym kilkadziesiąt kilometrów od fińskiego miasta Vaasa, zmiany są wyraźnie widoczne. Rybacy wypływający z portu w Svedjehamn muszą manewrować między coraz liczniejszymi głazami i wysepkami, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu były schowane pod wodą. Dawne przystanie stają się coraz płytsze, a miejsca, które kiedyś były cieśninami, dziś porastają już lasy.
Archipelag Kvarken to około 5600 wysp i wysepek, jednak ich liczba i kształt nieustannie się zmieniają. W okolicach Molpehällorna cztery niewielkie szkiery, które pojawiły się w XVII wieku, z czasem połączyły się w jeden ląd, na którym dziś rośnie las. Dawny układ wysp można odtworzyć jedynie na podstawie starych map. Zmiany te są tak dynamiczne, że nawet lokalne nazwy przestają odpowiadać rzeczywistości – dawne cieśniny stają się lądem, choć ich nazwy wciąż przypominają o morskim pochodzeniu.
Roślinność zdradza wiek lądu
To, jak długo dany fragment ziemi znajduje się nad wodą, można odczytać z roślinności. Najbliżej brzegu pojawiają się gatunki odporne na okresowe zalewanie, dalej krzewy i młode drzewa, a na starszych, wyżej położonych terenach – świerki. W ten sposób przyroda sama rysuje granice kolejnych etapów podnoszenia się lądu.
Podnoszenie się ziemi miało ogromny wpływ na życie mieszkańców regionu. Port w Vaasa, znany jako „miasto energetyki”, musiał być kilkakrotnie przenoszony, ponieważ woda stawała się zbyt płytka dla statków. Dziś po dawnych przystaniach pozostały jedynie kamienne nabrzeża, a każde pokolenie musiało na nowo uczyć się, gdzie można bezpiecznie przeprowadzić łódź.
Dopiero porównanie starych fotografii i map ze współczesnymi widokami pozwala w pełni docenić skalę tych przemian.