I właśnie wtedy pojawia się pytanie: czy psychoterapia online naprawdę może przypominać spotkanie w gabinecie?
To ważne pytanie, ale odpowiedź można sformułować nieco inaczej: psychoterapia online nie musi przypominać sesji gabinetowej, żeby pozwalała na równie dobrą pracę terapeutyczną.
W 2024 roku badacze opublikowali w Journal of Telemedicine and Telecare przegląd 18 badań dotyczących terapii online. Wyniki wskazywały, że relacja między terapeutą a pacjentem, poczucie współpracy, zaufanie i wspólne zaangażowanie w proces terapii mogą być równie silne w obu formach pracy. Co ciekawe, podobnie oceniali ją zarówno pacjenci, jak i sami terapeuci.
Pierwsza sesja online. Czy trzeba wiedzieć, o czym chce się rozmawiać?
Wygrała opcja samochodowa. Siedzisz w zaparkowanym aucie. Drzwi i okna są zamknięte, patrzysz na ptasie gniazdo ulokowane na rosnącym nieopodal drzewie, a w głowie masz pustkę. Co ja właściwie mam powiedzieć?
Jako psychoterapeuta nie jestem w stanie zliczyć, ile razy na początku sesji usłyszałem: Nie wiem, od czego mam zacząć.
I paradoksalnie jest to równie dobry punkt rozpoczęcia terapii jak opowiedzenie historii swojego życia i przyjście z dokładnie nazwanym problemem. Pierwsze spotkanie służy wzajemnemu poznaniu się klienta i terapeuty. Nie jest egzaminem, do którego trzeba się przygotować, lecz możliwością sprawdzenia, czy przy konkretnej osobie poczujemy się na tyle bezpiecznie, żeby powierzyć jej swoje sekrety.
Ekran coś zabiera. Ale coś też daje
Sesja trwa, zaczynasz się otwierać, ale nie opuszcza cię dziwne poczucie, że ta głowa na ekranie nie jest rzeczywistym człowiekiem, a tylko głosem z telefonu.
I to również nie jest niczym nietypowym, bo spotkanie przez kamerę ogranicza część informacji, które w gabinecie docierają do klienta i terapeuty w sposób naturalny. W gabinecie współdzielicie przestrzeń, widzicie swoje postawy ciała, sposób poruszania się czy drobne reakcje, które podczas psychoterapii online mogą znaleźć się poza kadrem kamery.
Dlatego tak ważne jest, żeby traktować psychoterapię online jako formę pracy terapeutycznej, która ma własną specyfikę i wymaga od terapeuty określonych umiejętności.
Psychoterapeuta doświadczony w terapii zdalnej jest wyczulony na inne sygnały i potrafi prowadzić klienta do osiągnięcia celu terapeutycznego nieco inną drogą niż w gabinecie. Nie oznacza to drogi gorszej. Jest po prostu inna i może pozwalać doświadczać innych wrażeń, obrazów czy przeżyć.
Przegląd literatury opublikowany w Journal of Analytical Psychology w 2021 roku zwraca uwagę na zjawisko określane jako online disinhibition, czyli zmniejszenia zahamowań w kontakcie przez internet. W pewnych warunkach może ono sprawiać, że łatwiej powiedzieć coś, czego trudniej byłoby powiedzieć twarzą w twarz.
Co właściwie dzieje się po zakończeniu sesji?
Doszliście do końca sesji. Terapeuta powiedział: „Do zobaczenia za tydzień” i zakończył połączenie. Siedzisz dalej w fotelu samochodu. Szyby są już lekko zaparowane od środka i zastanawiasz się, co dalej. Oczy masz trochę zaczerwienione po kilku łzach, które pojawiły się podczas sesji, a za dwie minuty będziesz w domu, przed rodziną.
W gabinecie terapia kończy się, kiedy wychodzimy za drzwi. Potem jest spacer, droga do domu i zanim wrócimy do normalnego życia, mija jeszcze kilkanaście czy kilkadziesiąt minut. Online cała ta droga skraca się do jednego kliknięcia.
I to jest jedna z istotnych różnic pomiędzy psychoterapią gabinetową a online.
W pierwszej z nich sama logistyka tworzy naturalną przestrzeń pomiędzy sesją a codziennością. Dojazd, powrót oraz fakt, że gabinet znajduje się w pewnej odległości od naszego zwykłego życia, dają okazję, żeby po sesji trochę „ochłonąć”.
W wersji zdalnej to my sami musimy zadbać o tę przestrzeń. Sami decydujemy czy potrzebujemy po spotkaniu kilku czy kilkunastu minut dla siebie, czy jesteśmy gotowi od razu wrócić do codzienności.
Czy psychoterapia online jest tak samo skuteczna?
To pytanie pojawia się niemal zawsze. Wyniki badań porównujących psychoterapię prowadzoną online z terapią stacjonarną wskazują, że efekty obu form mogą być zbliżone.
W 2024 roku w „CMAJ” opublikowano systematyczny przegląd i metaanalizę randomizowanych badań porównujących prowadzoną przez terapeutę terapię zdalną z jej formą stacjonarną. Analiza obejmująca 54 badania i 5463 osoby wskazała na małe lub nieistotne różnice pomiędzy obiema formami w głównych wynikach terapii.
W 2026 roku podobne pytanie postawili autorzy metaanalizy opublikowanej w „Journal of Medical Internet Research”. Badacze analizowali wyłącznie synchroniczną psychoterapię prowadzoną przez wideo oraz terapię stacjonarną. Na podstawie 12 badań randomizowanych i 900 uczestników wykazano, że obie formy pomagały radzić sobie z objawami w podobnym stopniu.
Jak wybrać terapeutę online?
Internet daje osobom poszukującym psychoterapii online ogromny wybór. Ale wybór to nie to samo co dobre dopasowanie.
Warto zwrócić uwagę na przygotowanie zawodowe terapeuty, obszary jego doświadczenia, sposób pracy oraz informacje dotyczące organizacji terapii.
Równie ważne jak przygotowanie terapeutyczne jest doświadczenie w prowadzeniu psychoterapii online. Warto sprawdzić, czy terapeuta ma wiedzę i doświadczenie potrzebne do prowadzenia takich procesów oraz czy korzysta z narzędzi spełniających wymogi ochrony danych osobowych i bezpieczeństwa komunikacji.
Znaczenie mają również rzeczy bardzo praktyczne: jasne zasady płatności, możliwość bezpiecznego opłacenia sesji oraz otrzymania faktury lub rachunku za usługę.
Psychoterapia online jest dziś czymś więcej niż przeniesieniem rozmowy z gabinetu do komputera. To kontakt terapeutyczny odbywający się w innej przestrzeni, z innymi możliwościami i ograniczeniami.
Badania pokazują, że sama obecność ekranu nie musi przekreślać jakości relacji ani efektów terapii. Jednocześnie warto pamiętać, że sposób, w jaki przygotujemy miejsce, czas i granicę pomiędzy sesją a codziennością, ma znaczenie.
Psychoterapia online w Klinice Psychology Change
W klinice Psychology Change proces psychoterapii online rozpoczyna się od bezpłatnej konsultacji wstępnej. Podczas rozmowy można opowiedzieć o swojej sytuacji i oczekiwaniach, a następnie z pomocą Dyrektora Klinicznego Psychology Change dobrać terapeutę odpowiedniego do indywidualnych potrzeb.
Sesje prowadzone są online, zazwyczaj raz w tygodniu i trwają 50 minut.
Witold Prymakowski
Psycholog i Certyfikowany Psychoterapeuta
Dyrektor Kliniczny w Klinice Psychology Change
Prezes Polskiego Towarzystwa Terapii Online i Hybrydowej